Монголд уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулж байна. Нүүрсний тээвэрлэлт засгийн газрын 85-аас давсан
Монголд уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулж байна. Нүүрсний тээвэрлэлт засгийн газрын 2025 онд 85 сая тонн нүүрсний зорилтоос давсан боловч үнийн бууралт нь экспортын орлогыг 5.8 тэрбум ам.доллар болгон бууруулсан.

Монголын эдийн засаг энэ онд дэлхийн хамгийн өндөр өсөлттэй орнуудын нэг болж байгаа ч инфляцын түвшин нь мөн хамгийн өндөрт тооцогдож байна. Гэвч эдгээр хоёр үзүүлэлт ч эдийн засгийн бодит нөхцөл байдлыг бүрэн илэрхийлэхгүй гэж ОУВС дүгнэжээ.

ОУВС 2026 оны дөрөвдүгээр сарын зөвлөлдөх уулзалтынхаа дараа нийтэлсэн тайландаа уул уурхайн идэвхжил нэмэгдсэнээр ДНБ жилийн дүнгээр дөрөвдүгээр сар хүртэл 7.8 хувиар өссөн гэж мэдээлжээ. Гэхдээ суурь өсөлтийн эрч сул хэвээр байгаа бөгөөд өмнөх оны суурь үзүүлэлтийн нөлөөгөөр өсөлтийн нийт түвшин цаашид саарах төлөвтэйг мөн онцолсон байна.

Харин инфляц илүү яаралтай анхаарах үзүүлэлт болж байна. Хэдэн сарын турш саарсан инфляц гуравдугаар сараас дахин нэмэгдэж, мах, эрчим хүчний үнэ огцом өссөнөөр зургадугаар сард жилийн дүнгээр 12 хувьд хүрчээ. ОУВС инфляц өндөр түвшинд хэвээр байна гэж тооцоолж байна.

Уул уурхайд түшиглэсэн өндөр өсөлт, суурь өсөлтийн сул эрч, хүнс болон шатахууны хоёр оронтой инфляц зэрэг нь эдийн засгийн хүчтэй салбарууд болон өрхүүдийн өдөр тутамдаа мэдэрч буй нөхцөл байдал хоорондоо зөрүүтэй байгааг харуулж байна.

Нүүрсний экспортын хэмжээ өссөн ч орлого нь огцом буурчээ

Үүний цаана Монгол Улс юу зарж, түүнээсээ хэр хэмжээний орлого олж байгаа бүтэц өөрчлөгдөж байна.

Нүүрсний экспортын хэмжээ 2025 онд өмнөх оноос 7 хувиар өсөж, 83.8 сая тонноос 89.7 сая тоннд хүрсэн нь Засгийн газрын 85 сая тоннын зорилтыг давжээ. Гэвч экспортын орлого 34 хувиар буурч, 5.8 тэрбум ам.доллар болсон байна. Экспортын хэмжээ нэмэгдсэн ч үнэ мэдэгдэхүйц суларсан нь тухайн жилийн гол онцлог байв. Хятадын ган болон аж үйлдвэрийн салбарын идэвхжил буурснаар хил орчмын агуулах дахь нөөц нэмэгдэж, үнэ буурчээ.

Эдийн засаг, хөгжлийн яам 2026 онд 90 сая тонн нүүрсийг тонн тутамд дунджаар 70 ам.долларын үнээр экспортолж, ойролцоогоор 6.3 тэрбум ам.долларын орлого олно гэж тооцоолсон байна. Энэ нь бага зэрэг сэргэх үзүүлэлт боловч 2024 онд олсон 8.6 тэрбум ам.долларт хүрэхгүй хэвээр байна.

Нүүрсний орлогын бууралтыг зэс нөхөж байна. Дэлхийн зах зээл дэх үнэ өндөр байгаатай холбоотойгоор зэсийн баяжмалын экспорт 76 хувь, алтны экспорт 38 хувиар өсжээ. Мөн "Рио Тинто"-гийн үйл ажиллагаа явуулдаг Оюу толгойн уурхайн далд уурхайн олборлолт нэмэгдсэн байна. Зэсийн экспорт өсөж, импортын эрэлт буурсан нь 2025 онд урсгал дансны алдагдлыг багасгахад нөлөөлсөн гэж ОУВС тэмдэглэжээ.

Монгол Улс бага үнэтэй, их хэмжээгээр экспортолдог түүхий эдийг өндөр үнэтэй хоёр түүхий эдээр үр дүнтэй сольж байна. Гэхдээ энэ нь төлөвлөсөн бодлого гэхээсээ илүү таатай нөхцөл байдлын үр дүн бөгөөд эдийн засгийг өөр төрлийн үнийн хэлбэлзэлд эмзэг болгож байна.

Хамаарлын асуудал

Монголын гадаад эдийн засгийн харилцааны хоёр тал тус бүр нэг гол түншээс хамаардаг нь түүхий эд экспортлогч орнуудын дунд ч харьцангуй онцгой нөхцөл юм.

Монголын экспортын ойролцоогоор 90 хувийг Хятад улс хүлээн авдаг. Тодруулбал, энэ оны нэгдүгээр сард 88.9 хувь, хоёрдугаар сард 91.3 хувь байсан бол импортын гуравны нэгээс илүүг мөн Хятадаас авчээ. Харин эрчим хүчний нийлүүлэлтийн 90 орчим хувийг ОХУ хангадаг.

Ингэснээр Хятадын аж үйлдвэрийн эрэлт Монголын экспортын орлогыг, ОХУ-ын нийлүүлэлтийн нөхцөл эрчим хүчний зардлыг тодорхойлж байна. Эдгээр хүчин зүйл Монголын бодлогоос шууд хамаарахгүй. Дэлхийн эрчим хүчний үнэ огцом өссөн энэ онд хоёр дахь хамаарал нь инфляцын 12 хувийн түвшинд илүү хүчтэй тусаж байна. Шинжээчид Хормузын хоолойг удаан хугацаагаар хаавал газрын тосны үнэ мэдэгдэхүйц өсөж болзошгүй гэж анхааруулжээ. Шатахууныхаа бараг бүх хэрэгцээг импортоор хангадаг далайд гарцгүй орны хувьд энэ нь хэрэглэгчдэд шууд нөлөөлнө.

Харин гэнэтийн нэг эх үүсвэрээс тодорхой хэмжээнд дэмжлэг ирэх төлөвтэй байна. Уурхайн ослын дараа Хятадын дотоодын нүүрсний олборлолт буурсан нь Монголын экспортын эрэлтийг дэмжинэ гэж үзэж байгаа бөгөөд Ерөнхий сайд энэ онд Хятадтай хийх худалдааг 10 гаруй хувиар нэмэгдүүлэх зорилт тавьснаа мэдэгдсэн байна.

Төгрөг тогтвортой байлаа

Энэ бүх нөхцөл байдлын дунд төгрөгийн ханш харьцангуй тогтвортой хэвээр байна. Наймдугаар сарын дундуур нэг ам.доллар 3594.5 төгрөгтэй тэнцэж, өмнөх сард 0.21 хувиар суларсан ч 12 сарын өмнөх түвшинтэй үндсэндээ адил байв.

Хоёр оронтой инфляцтай, түүхий эдийн орлогоос хамааралтай эдийн засгийн хувьд энэ тогтвортой байдал анхаарал татахуйц үзүүлэлт юм. Гэсэн ч мөнгөний болон гадаад секторын тогтвортой байдлыг хангахын тулд Монголбанкны үйл ажиллагааны хараат бус байдлыг бэхжүүлэх шаардлагатайг ОУВС яаралтай анхааруулжээ. Энэ зөвлөмж нь одоогийн инфляцын өсөлтөөс өмнө гарсан байна.

Юуг анхаарах вэ

Ойрын хугацаанд инфляц оргилдоо хүрсэн эсэх нь гол асуудал байна. Инфляц гуравдугаар сараас хойш өсөж байгаа бөгөөд гол шалтгаан болох мах, эрчим хүчний үнэ нь нийлүүлэлтийн талын хүчин зүйлсээс хамаардаг, мөнгөний бодлогоор бүрэн зохицуулах боломж хязгаарлагдмал юм.

Хоёр дахь асуудал нь нүүрсний үнэ. Эдийн засаг, хөгжлийн яамны тонн тутамд 70 ам.долларын таамаглал 2026 оны төсвийн үндэс болж байгаа бол нүүрсний орлого хүлээлтээс доогуур гарсантай холбоотойгоор төсөв 2025 онд хэдэн жилийн дараа анх удаа алдагдалтай гарсан байна.

Гурав дахь нь эдийн засгийн өсөлтийн бүтэц юм. ОУВС-гийн өсөлтийн нийт үзүүлэлт болон суурь өсөлтийн сул эрчийг ялган авч үзсэн нь тайлангийн хамгийн чухал санаа байна. Монголын эдийн засгийн бодит нөхцөл байдал энэ хоёр үзүүлэлтийн зөрүүний дунд оршиж байна.