Инфляц 12.9 хувьд хүрч, шатахууны үнэ болон хүнсний өртөг өрхийн төсөвт дарамт учруулж байна

Монгол Улсын жилийн инфляц 2026 оны есдүгээр сард 12.9 хувьд хүрч, өмнөх оны мөн үеийн түвшнээс нэмэгдлээ. Монголбанкны мэдээллээр шатахууны үнийн өсөлт тухайн сарын инфляцад голлон нөлөөлсөн бол хүнсний үнийн өсөлтийн дарамт аажмаар саарч байгаа ч өрхийн амьжиргаанд хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ чухал хэвээр байна.

Шатахууны үнийн өсөлт инфляцыг нэмэгдүүлэв

Монголбанкны мэдээллээр 2026 оны есдүгээр сард улсын хэмжээнд жилийн инфляц 12.9 хувь, Улаанбаатар хотод 11.9 хувьтай гарчээ. Суурь инфляц 7.2 хувьд хүрсэн байна.

Тайлант сард дизель түлшний үнэ өмнөх сараас 11.8 хувь, АИ-95 автобензиний үнэ 13.8 хувиар өссөн нь инфляцын нэмэгдэлд нөлөөлжээ. Шатахууны үнийн өөрчлөлт нь зөвхөн автомашин эзэмшигчдийн зардлаар хязгаарлагдахгүй. Тээвэр, түгээлт, үйлдвэрлэлийн зардлаар дамжин бараа, үйлчилгээний үнэд нөлөөлөх боломжтой.

Хүнсний үнийн өсөлт: жилийн өөрчлөлт ба сарын бууралтыг ялгах нь чухал

Хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг инфляцын гол үзүүлэлтүүдийн нэг болгон анхааралтай ажиглах шаардлагатай. Учир нь хүнс нь өрхийн өдөр тутмын зайлшгүй хэрэглээ бөгөөд үнэ өсөхөд ижил хэмжээний бүтээгдэхүүн худалдан авахад илүү их мөнгө зарцуулах хэрэгтэй болдог.

Гэхдээ үнийн өөрчлөлтийг зөв тайлбарлахын тулд жилийн болон сарын үзүүлэлтийг ялгах нь чухал. Монголбанкны мэдээллээр есдүгээр сард мах, махан бүтээгдэхүүний үнэ өмнөх сараас 1.3 хувиар, махнаас бусад хүнсний үнэ 0.6 хувиар буурсан байна. Мөн импортын хүнсний инфляц хоёр сар дараалан саарч, 6.2 хувьд хүрчээ.

Эдгээр үзүүлэлт нь тухайн сард хүнсний үнийн өсөлтийн эрч саарсныг харуулж байгаа болохоос хүнсний бүтээгдэхүүнүүд жилийн өмнөх түвшнээсээ хямдарсан гэсэн үг биш юм. Иймээс иргэдийн худалдан авах чадварыг үнэлэхдээ зөвхөн нэг сарын үнийн хөдөлгөөнөөр дүгнэх боломжгүй.

Импортын хамаарал хүнсний үнийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна

Монгол Улсын хүнсний зах зээлд дотоодын үйлдвэрлэлээс гадна импортын нийлүүлэлт чухал үүрэгтэй. Гаалийн ерөнхий газрын мэдээллээр 2026 оны эхний есөн сард улаанбуудай, хүнсний ногоо, элсэн чихэр, жимс, самар болон зарим төрлийн мах, махан бүтээгдэхүүний импорт өмнөх оны мөн үеэс өссөн байна.

Тухайлбал, улаанбуудайн импорт 138.0 мянган тоннд хүрч, өмнөх оны мөн үеэс 11 дахин өссөн бол хүнсний ногооны импорт 114.9 мянган тонн болж 9.1 хувиар нэмэгджээ. Жимс, самрын импорт 64.0 мянган тонн болж 35.5 хувиар өссөн байна.

Импортын хэмжээ нэмэгдсэн нь дангаараа үнэ өссөний нотолгоо биш. Харин нийлүүлэлтийн бүтэц, гадаад зах зээлийн үнэ, валютын ханш, тээврийн зардал болон дотоодын үйлдвэрлэлийн нөхцөл байдлыг хамтад нь авч үзэх шаардлагатайг харуулж байна.

Өрхийн бодит орлогод үзүүлэх нөлөө

Инфляцын түвшин 12.9 хувь байна гэдэг нь бүх бараа, үйлчилгээний үнэ яг ижил хэмжээгээр өссөн гэсэн үг биш. Энэ нь хэрэглээний үнийн ерөнхий сагсны жилийн өөрчлөлтийг илэрхийлдэг.

Гэхдээ цалин, тэтгэвэр болон бусад орлогын өсөлт үнийн өсөлтийг гүйцэхгүй бол өрхийн бодит худалдан авах чадвар буурах эрсдэлтэй. Ялангуяа орлогынхоо ихэнх хэсгийг хүнс, орон сууц, дулаан, тээвэр зэрэг зайлшгүй хэрэглээнд зарцуулдаг өрхүүд үнийн өсөлтийг илүү хүчтэй мэдэрч болно.

Ийм нөхцөлд инфляцын бодит нөлөөг үнэлэхдээ зөвхөн улсын дундаж үзүүлэлт бус, өрхийн орлого, хэрэглээний бүтэц болон зайлшгүй зардлын өөрчлөлтийг хамтад нь авч үзэх нь зүйтэй.

Цаашид юуг анхаарах вэ?

Монголбанкны Мөнгөний бодлогын хороо 2026 оны есдүгээр сарын 17-нд бодлогын хүүг 12.5 хувьд хэвээр хадгалах шийдвэр гаргасан. Тухайн үед шатахууны үнэ, гадаад орчны нөхцөл, төсвийн зардал болон цалингийн өсөлтөөс үүдэх инфляцын эрсдэлийг онцолж байв.

Цаашдын үнийн төлөвт дараах хүчин зүйлс чухал нөлөө үзүүлнэ:

• Шатахууны үнэ: тээвэр, түгээлт болон үйлдвэрлэлийн зардалд дам нөлөө үзүүлэх эсэх.
• Хүнсний нийлүүлэлт: мах, хүнсний ногоо болон бусад гол нэрийн бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт тогтвортой байх эсэх.
• Импортын өртөг: гадаад зах зээлийн үнэ, валютын ханш, тээврийн зардлын өөрчлөлт.
• Мөнгө, төсвийн бодлого: дотоод эрэлт болон үнийн өсөлтөд үзүүлэх нөлөө.

Инфляцын цаашдын чиг хандлагыг зөвхөн нэг сарын мэдээллээр тодорхойлох боломжгүй. Иймээс дараагийн саруудын хэрэглээний үнийн индекс, хүнсний бүлгийн өөрчлөлт, шатахууны үнэ болон өрхийн бодит орлогын үзүүлэлтийг хамтад нь ажиглах шаардлагатай.

Дүгнэлт: Монгол Улсын инфляц есдүгээр сард 12.9 хувьд хүрсэн нь өрхийн зардал, худалдан авах чадварт анхаарал хандуулах шаардлагатайг харуулж байна. Гэхдээ тухайн сарын мэдээллээр инфляцын өсөлтөд шатахууны үнэ голлон нөлөөлж, хүнсний үнийн өсөлтийн эрч саарсан байна. Үнийн дарамт бодитоор буурч байгаа эсэхийг тогтоохын тулд дараагийн саруудын мэдээлэл болон орлогын өсөлттэй харьцуулсан үнэлгээ чухал юм.