Монгол Улс Оюу толгойн ногдол ашгаар есөн аймгийн дулааны станцыг санхүүжүүлэхээр төлөвлөж байна

Засгийн газар хэдэн жилийн турш зогссон Арвайхээрийн станцыг 2027 оны төсөвт тусгана. Эрчим хүчний албаныхан ирэх өвөл хүндрэлтэй байж болзошгүйг анхааруулж байна

УЛААНБААТАР, 9-р сарын 29 – Монгол Улс хамгийн хүйтэн саруудаа угтаж, эрчим хүч, дулааны төслүүдээ эрчимжүүлж байна. Зогсонги байдалд орсон орон нутгийн дулааны станцуудыг Оюу толгойн зэс, алтны уурхайн шинэ ногдол ашиг болон хувийн хөрөнгө оруулалтаар санхүүжүүлэхээр төлөвлөжээ.

Ерөнхий сайд Н.Учрал Өвөрхангай аймагт ажиллах үеэрээ Арвайхээрийн дулааны станцын санхүүжилтийг 2027 оны улсын төсвөөр шийдвэрлэж, төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр төслийг эрчимжүүлнэ гэдгээ мэдэгдлээ. Станцын барилгын ажил 45 хувийн гүйцэтгэлтэй боловч сүүлийн нэг жил бүрмөсөн зогссон байна.

Засгийн газар мөн Оюу толгойн ногдол ашгаас олох орлогыг есөн аймгийн дулааны станцын төслийг дуусгахад зарцуулахаар төлөвлөж байна. Улаанбаатарт баригдахаар төлөвлөсөн Дулааны VI станцын санхүүжилтийг төр, хувийн хэвшил хуваан хариуцна. Үүний 30 хувийг Оюу толгойн ногдол ашгийн орлогыг оролцуулан улсын төсвөөс, үлдсэн 70 хувийг хувийн хөрөнгө оруулагчдаас гаргана.

Ногдол ашиг нь шинэ эх үүсвэр юм. Анхны хэлэлцээрийн дагуу Монгол Улс Рио Тинтогоос авсан хэдэн тэрбум ам.долларын зээлээ төлж дуустал уурхайгаас ногдол ашиг авахгүй байх байсан бөгөөд энэ нь орлогыг ирэх арван жил хүртэл хойшлуулж болзошгүй байлаа. Ерөнхий сайд 6-р сарын 30-нд Рио Тинтотой хийсэн тохиролцооны дагуу Монгол Улс энэ жил ногдол ашиг авч эхлэх боломж нээгдсэн гэдгийг мэдэгдсэн. Рио Тинто хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн хүүг тохируулж, хувьцаа эзэмшигчдэд олгох хуваарилалтыг эрт эхлүүлэхээр Засгийн газартай хамтран ажиллахаар тохирсноо баталжээ. Монгол Улс төрийн өмчит компаниараа дамжуулан уурхайн 34 хувийг эзэмшдэг. 2027 оны төсвийн төсөлд Оюу толгойн 3 их наяд төгрөг (ойролцоогоор 836 сая ам.доллар)-ийн ногдол ашиг орж ирнэ гэж тооцжээ.

Өвлийн эрчим хүчний хангамж хүндрэлтэй хэвээр байна. Эрчим хүчний сайд Б.Найдалаа Монгол Улсын суурилагдсан хүчин чадал 1,836 мегаватт бөгөөд өвлийн оргил ачааллын хэрэгцээ 1,956 мегаваттад хүрэхээр тооцоологдож байгааг хэлсэн. Албаныхан ОХУ, БНХАУ-аас цахилгаан импортлон зөрүүг нөхөхөөр төлөвлөж байгаа бөгөөд саяхан БНХАУ-аас 80 мегаваттад хүртэл импортлох гэрээг эцэслэн байгуулжээ. Дулааны дэд бүтцэд ачаалал их байна. Дулааны станцууд зохиомжийн хүчин чадлаасаа 50 хувиар илүү ачаалалтай ажиллаж байна. Засварын ажил ч хоцорч байна. Дулааны III станцын эвдэрсэн турбин генераторыг 12-р сарын 15-нд дахин ажиллуулахаар товлосон. 2025 оны 6-р сард тус станцад гарсан галын улмаас хотын дулаан хангамжийн бараг гуравны нэг, цахилгаан хангамжийн 13 хувь тасалдсан юм.

Сэргээгдэх эрчим хүч нь жижиг боловч өсөн нэмэгдэж буй хэсэг юм. Засгийн газар энэ оны эхээр анхны өрсөлдөөнт сэргээгдэх эрчим хүчний дуудлага худалдааг зохион байгуулсан. Булган, Өвөрхангай, Говьсүмбэр, Дундговь, Хэнтий таван аймагт нийт 220 МВт-ын нарны цахилгаан станц, 135 МВт/440 МВтц-ийн батарей хуримтлуурын систем барихаар шалгаруулсан. Дуудлага худалдаанд дотоод, гадаадын 115 компани сонирхол илэрхийлж, шалгарсан тарифууд нэг киловатт цаг тутамд 0.0485-аас 0.078 ам.доллар байв. Засгийн газрын мэдээлснээр төсөл бүр өвлийн оргил ачааллын өмнө ашиглалтад орно. Говийн бүсийн 99.5 хувийн найдвартай хангамж бүхий хоёр дахь дуудлага худалдааг 9-р сарын 11-нд товлосон байсан.

Урт хугацаанд Засгийн газар Дулааны V, VI, VII станц болон Амгалангийн станцын өргөтгөлийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр урагшлуулахаар ажиллаж байна. Мөн Дулааны III станцыг 300 МВт-аар өргөтгөх урьдчилсан төслийн гэрээг ОХУ-тай байгуулсан.

Гол эрсдэл нь хэрэгжилт юм. Арвайхээрийн станц аль хэдийн нэг жил зогссон. Оюу толгойн ногдол ашгийн хугацаа, хэмжээ нь уурхайн мөнгөн гүйлгээ болон 2027 оны төсвийг парламентаар батлуулахаас хамаарна.