Монгол шатахууны нийлүүлэлтээ ОХУ-аас гадна Хятад, БНСУ руу тэлж байна: АИ-92-ын нөөц 10 хоногт хүрэв
Засгийн газар нийлүүлэлтийн эх үүсвэрийг төрөлжүүлэхээр ажиллаж байгаа ч төмөр замын царигийн ялгаа, тээвэрлэлтийн хүндрэл шатахуун хүргэх хурданд нөлөөлж байна.
Улаанбаатар, 2026 оны 9 дүгээр сарын 29 — Монгол Улсын шатахууны зах зээлд нийлүүлэлтийн дарамт үргэлжилж, нийслэл болон орон нутгийн шатахуун түгээх станцуудад дараалал үүссэн хэвээр байна. Засгийн газар нийлүүлэлтийг тогтворжуулахын тулд ОХУ-аас авах шатахууны хэмжээг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ БНХАУ, БНСУ-аас импортлох хэмжээг өсгөж, нийлүүлэлтийн эх үүсвэрээ төрөлжүүлэхээр ажиллаж байна.
Монголын шатахууны зах зээл олон жилийн турш ОХУ-аас ихээхэн хамааралтай ирсэн. Гэвч энэ онд ОХУ-ын дотоодын газрын тосны бүтээгдэхүүний зах зээлд үүссэн хүндрэл, экспортын зохицуулалт болон нийлүүлэлтийн хэмжээ буурсан нь Монголын зах зээлд шууд нөлөөлж эхэлжээ. Монголын Засгийн газрын мэдээллээр ОХУ талтай есдүгээр сараас автобензиний нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх, аравдугаар сараас өвлийн дизель түлшний нийлүүлэлтийг тогтвортой байлгах чиглэлээр тохиролцсон байна.
АИ-92 бензиний нөөц 10 хоногийн хэрэглээнд хүрч байна
Есдүгээр сарын 29-ний байдлаар Монгол Улсад 20,500 тонн АИ-92 автобензин байгаа нь ердийн хэрэглээгээр тооцоход ойролцоогоор 10 хоногийн нөөц болж байна. Үүнээс гадна АИ-95 бензин 14 хоногийн, дизель түлш 85,600 тонн буюу 21 хоногийн, онгоцны түлш 4,670 тонн буюу 23 хоногийн нөөцтэй байна.
Нийслэлд есдүгээр сарын 28-нд 168 шатахуун түгээх станцад нийт 1,848 тонн АИ-92, орон нутгийн 78 станцад 1,002 тонн АИ-92 нийлүүлсэн байна. Гэсэн хэдий ч нийлүүлэлт хэрэглээг бүрэн жигд хангах хэмжээнд хүрээгүй байгаа нь зарим станцад дараалал үүсэх нэг шалтгаан болж байна.
Шатахууны шуурхай штабаас мэдээлснээр улсын хэмжээнд нөөц 20 хоногийн түвшинд хүрсэн үед түгээлтийг илүү жигд зохион байгуулах боломж нэмэгдэж, хэрэглэгчдийн үүсгэж буй дараалал буурах нөхцөл бүрдэх юм. Одоогоор нөөц 10 гаруй хоногийн түвшинд байгаа нь нийлүүлэлтийн цэгүүдэд жигд бус байдал үүсгэж байна.
Хятад, БНСУ-аас шатахуун татаж эхэлжээ
ОХУ-ын нийлүүлэлтэд үүссэн эрсдэлийг бууруулахын тулд Монгол Улс БНХАУ болон БНСУ-аас шатахуун авах ажлыг эрчимжүүлж байна.
БНХАУ-аас 8,000 тонн АИ-92 автобензин импортлохоор гэрээ байгуулж, тээвэрлэлтийг эхлүүлсэн бөгөөд есдүгээр сарын 29-ний байдлаар 140 вагон буюу 8,400 тонн АИ-92 Монголд орж ирээд төмөр замаар тээвэрлэгдэж байна.
Мөн БНСУ-аас 12,000 тонн шатахуун нийлүүлэх боломж бүрдсэн бөгөөд аж ахуйн нэгжүүд хуваарилалтаа хийж эхэлсэн талаар мэдээлжээ. Албаныхны тайлбарласнаар БНСУ-ын нийлүүлж буй Евро-5 төрлийн бүтээгдэхүүний үнэ харьцангуй бага байгаа нь энэ төрлийн шатахууны үнийг нэмэгдүүлэх дарамтыг бууруулах боломжтой гэж үзэж байна.
Энэ нь Монгол Улс шатахууны нийлүүлэлтийн хувьд зөвхөн нэг эх үүсвэрт түшиглэх эрсдэлийг бууруулах оролдлого хийж байгааг харуулж байна.
Хятадаас бензин авахад өөр нэг хүндрэл бий
Гэхдээ БНХАУ-аас шатахуун авах нь ОХУ-аас авахтай харьцуулахад зөвхөн үнэ болон нийлүүлэлтийн асуудлаар хязгаарлагдахгүй. Төмөр замын царигийн ялгаа логистикийн нэмэлт хүндрэл үүсгэж байна.
Монголын албаныхны тайлбарласнаар Хятадаас импортолж буй шатахууныг өргөн, нарийн царигийн төмөр замын системийн зааг дээр шилжүүлэн ачих шаардлагатай байгаа нь тээвэрлэлтийн хугацааг уртасгаж байна. Есдүгээр сарын 29-нд Монголд орж ирсэн 140 вагон буюу 8,400 тонн АИ-92 шатахууны нэг хэсгийг өртөөний агуулахуудад буулгаж байгаа аж.
Иймээс Хятадаас нэмэлт бүтээгдэхүүн авах боломж байгаа ч энэ нь Монголын зах зээлд шууд, нэг дор хүрэх шийдэл биш бөгөөд тээвэр, шилжүүлэн ачих хүчин чадал нь нийлүүлэлтийн хурданд нөлөөлж байна.
Шатахууны үнэ нэмэгдэх үү?
Нийлүүлэлтийн хүндрэлтэй зэрэгцэн хэрэглэгчдийн хамгийн их анхаарч буй асуудал нь шатахууны үнэ юм.
АИ-92 бензиний хувьд тогтворжуулалтын гэрээний зохицуулалт үйлчилж байгаа бөгөөд шатахууны нийлүүлэлт, олон улсын зах зээлийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан үнэ нэмэгдэх эсэх асуудалд төрийн байгууллагууд анхаарч байна. АМГТГ-аас АИ-92-ын үнийг тогтворжуулах зохицуулалтын хүрээнд нэмэгдүүлэхгүй байх байр суурийг мэдээлж байсан.
Харин Евро-5 төрлийн шатахууны хувьд импортын эх үүсвэр, үнэ, тээврийн зардал зэрэг зах зээлийн хүчин зүйлс илүү шууд нөлөөлж байна. БНСУ-аас харьцангуй хямд нөхцөлөөр бүтээгдэхүүн нийлүүлэх боломж бүрдсэн нь үнийн өсөлтийн дарамтыг бууруулах нэг хүчин зүйл болж байгаа талаар албаныхан мэдээлжээ.
Шатахуун хэмнэхийг иргэд, байгууллагуудад уриалж байна
Нийлүүлэлт хэвийн бус байгаа энэ үед шатахууны хэрэглээг зохистой байлгахыг иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд уриалж байна.
Шатахууны нийлүүлэлт доголдолтой үед зарим компани талоноор эсвэл зөвхөн өөрийн хэрэглэгчийн картаар шатахуун борлуулах зэрэг зохицуулалт хийж байсан. Шуурхай штабаас ийм маркетингийн арга хэрэгслийг түр хойшлуулж, байгаа бүтээгдэхүүнийг эрэлтэд үндэслэн аль болох жигд түгээхийг аж ахуйн нэгжүүдэд хүссэн байна.
Албаныхан мөн дэлхийн газрын тосны бүтээгдэхүүний зах зээлд нийлүүлэлтийн дарамт байгаа нөхцөлд Монголд орж ирж буй шатахууныг хэмнэлттэй, хэрэглээндээ тохируулан ашиглахыг иргэдэд уриалжээ.
Монгол улс гурван сарын нөөц бүрдүүлэх зорилт тавьж байна
Одоогийн хүндрэл богино хугацаанд нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэхээс гадна Монголын шатахууны стратегийн нөөцийн асуудлыг дахин хурцаар тавьж байна.
Шатахууны нийлүүлэлтийн эрсдэлийг бууруулахын тулд нийт 300,000 шоо метрийн багтаамжтай нөөцийн сав байгуулах ажил эхэлсэн бөгөөд 2026 онд 150,000 шоо метрийн багтаамжийг ашиглалтад оруулахаар ажиллаж байна. Өнгөрсөн долоо хоногт 16,000 шоо метрийн багтаамжтай сав ашиглалтад орсон талаар Шуурхай штабаас мэдээлжээ. Төлөвлөгөөний дагуу 2028 он гэхэд Монгол Улс гурван сарын шатахууны нөөц хуримтлуулах боломжтой болох зорилт тавьж байна.
Үүний зэрэгцээ БНХАУ-тай шатахууныг тогтвортой, урт хугацаанд авах талаар хэлэлцэж байгаа бөгөөд Монголын тал Хятадаас сар бүр 12,000–15,000 тонн АИ-92 тогтмол нийлүүлэх хүсэлт тавьсан байна.
Нэг нийлүүлэгчээс хамаарах эрсдэлийг бууруулах шинэ сорилт
Монголын шатахууны өнөөгийн нөхцөл байдал нь богино хугацааны нийлүүлэлтийн хүндрэлээс илүү өргөн хүрээний асуудлыг харуулж байна. ОХУ-ын нийлүүлэлтэд гарсан өөрчлөлт Монголын дотоодын шатахууны зах зээлд шууд нөлөөлж байгаа нь импортын эх үүсвэр болон стратегийн нөөцийн тогтолцоог төрөлжүүлэх шаардлагыг дахин харууллаа.
Одоогоор Засгийн газар ОХУ-аас нийлүүлэлтийг хэвийн болгох, БНХАУ болон БНСУ-аас нэмэлт бүтээгдэхүүн татах, төмөр замын тээвэрлэлтийг хурдасгах, дотоодын нөөц хадгалах хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зэрэг хэд хэдэн чиглэлээр зэрэг ажиллаж байна.
Хамгийн ойрын сорилт нь АИ-92-ын 10 хоногийн нөөцийг тасралтгүй шинэ нийлүүлэлтээр нөхөж, хэрэглэгчдийн үүссэн дарааллыг бууруулах явдал байна. Харин урт хугацаанд Монголын хувьд шатахууны нийлүүлэлтийн эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх, тээврийн дэд бүтцийг сайжруулах, илүү том стратегийн нөөц бүрдүүлэх нь нийлүүлэлтийн гадаад шокод өртөх эрсдэлийг бууруулах гол асуудлуудын нэг хэвээр байна.