Энэтхэг Монголын коксжих нүүрсийг туршиж, Хятадаас гаднах шинэ зах зээлийн боломжийг судалж байна

Энэтхэгийн төрийн өмчит SAIL Монголын коксжих нүүрсний дээжийг агаараар тээвэрлэн авч, гангийн үйлдвэрлэлд ашиглах боломжийг шалгаж эхэллээ

УЛААНБААТАР — Энэтхэгийн төрийн өмчит ган үйлдвэрлэгч Steel Authority of India Ltd. (SAIL) Монголын коксжих нүүрсийг анх удаа туршилтын журмаар импортолж, тус улсын гангийн үйлдвэрлэлд ашиглах боломжийг судалж эхэлсэн нь Монголын нүүрсний экспортын зах зээлийг Хятадаас цааш өргөжүүлэх боломжийг харуулж байна.

Reuters агентлагийн мэдээлснээр SAIL Монгол Улсаас 1 тонн коксжих нүүрсний дээжийг агаараар тээвэрлэн авч, Энэтхэгийн ган үйлдвэрлэлийн процесст ашиглах боломж, чанарын үзүүлэлтүүдийг шалгаж байна. Туршилтын импорт нь Монголын коксжих нүүрс Энэтхэгийн гангийн үйлдвэрлэлийн шаардлагад нийцэх эсэхийг үнэлэх эхний алхам болж байгаа юм.

Энэтхэг улс дотоодын гангийн үйлдвэрлэлээ нэмэгдүүлэх зорилтын хүрээнд коксжих нүүрсний шинэ нийлүүлэгчдийг эрэлхийлж байгаа бөгөөд Австралиас өндөр хамааралтай нийлүүлэлтийн бүтцээ төрөлжүүлэх сонирхолтой байна.

Энэтхэгийн гангийн үйлдвэрлэл өсөж байна

Коксжих нүүрс нь ган үйлдвэрлэхэд шаардлагатай үндсэн түүхий эдийн нэг бөгөөд Энэтхэгийн гангийн үйлдвэрлэл нэмэгдэхийн хэрээр тус улсын импортын хэрэгцээ өсөх төлөвтэй байна.

Reuters-ийн мэдээлснээр Энэтхэгийн коксжих нүүрсний эрэлт 2026/27 санхүүгийн жилд 3–5 хувиар өсөх төлөвтэй байна. Тус улс коксжих нүүрсний хэрэгцээгээ гадаадын нийлүүлэгчдээс ихээхэн хэмжээгээр хангадаг бөгөөд Австрали гол нийлүүлэгч хэвээр байгаа юм.

Энэтхэгийн Засгийн газар дотоодын гангийн үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх зорилт тавьж байгаа нь түүхий эдийн найдвартай, төрөлжсөн нийлүүлэлтийн эх үүсвэрийн хэрэгцээг улам нэмэгдүүлж байна.

Энэ нөхцөлд Монгол Улсын коксжих нүүрс Энэтхэгийн худалдан авагчдын сонирхлыг татаж эхэлсэн нь Монголын хувьд шинэ зах зээл нээх боломж болж байна.

Монголын нүүрсний экспорт Хятадаас өндөр хамааралтай

Монгол Улс дэлхийн томоохон коксжих нүүрс экспортлогчдын нэг бөгөөд нүүрснийхээ дийлэнхийг БНХАУ-д нийлүүлдэг.

Монголын нүүрсний экспортын хувьд Хятад нь газарзүйн байршлын хувьд хамгийн ойр бөгөөд хамгийн том зах зээл юм. Гашуунсухайт–Ганцмод, Шивээхүрэн–Сэхэ зэрэг боомтууд Монголын нүүрсийг Хятадын зах зээлд нийлүүлэх үндсэн гарц болж байна.

Гэвч экспортын орлогын өндөр хувийг нэг зах зээлээс хамааруулах нь түүхий эдийн үнэ, Хятадын гангийн үйлдвэрлэлийн мөчлөг, импортын бодлого болон хил, боомтын нөхцөл зэрэг хүчин зүйлд Монголын экспортын орлогыг эмзэг болгодог.

Тиймээс Энэтхэг зэрэг Азийн томоохон хэрэглэгч орнуудтай нүүрсний худалдааны харилцааг хөгжүүлэх нь Монголын экспортын зах зээлийг төрөлжүүлэх стратегийн ач холбогдолтой.

Гэхдээ Энэтхэгийн зах зээлд хүрэхийн тулд Монгол Улс зөвхөн нүүрсний чанараар өрсөлдөхөөс гадна тээвэр, логистик, үнэ, нийлүүлэлтийн тогтвортой байдал зэрэг асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай.

Нэг тонн нүүрсийг агаараар тээвэрлэсэн нь яагаад чухал вэ?

SAIL-ийн туршилтын хүрээнд Монголын нүүрсний дээжийг агаараар тээвэрлэсэн нь арилжааны хэмжээний экспорт гэсэн үг биш.

Харин энэ нь Энэтхэгийн худалдан авагч Монголын нүүрсний чанар, химийн найрлага, коксжих шинж чанар болон гангийн үйлдвэрлэлийн технологитой нийцэх байдлыг эхний ээлжид шалгаж буй туршилтын үе шат юм.

Хэрэв туршилтын үр дүн эерэг гарвал дараагийн шатанд илүү их хэмжээний нүүрсийг далай, төмөр зам болон авто замыг хослуулсан тээврийн сүлжээгээр Энэтхэгт хүргэх боломжийг судлах шаардлагатай болно.

Иймээс нэг тонн нүүрсийг агаараар тээвэрлэсэн явдал өөрөө эдийн засгийн томоохон экспортын үзүүлэлт биш боловч ирээдүйн нийлүүлэлтийн харилцааг эхлүүлэх туршилт гэдгээрээ ач холбогдолтой.

Логистик нь хамгийн том сорилт

Монгол Улс далайд гарцгүй учраас Энэтхэгийн зах зээлд нүүрс нийлүүлэхэд Хятадын нутаг дэвсгэрээр дамжин өнгөрөх тээвэр зайлшгүй чухал асуудал болж байна.

Reuters-ийн мэдээллээр Монголын нүүрсийг Энэтхэг рүү тээвэрлэхэд логистикийн зардал гол сорилтын нэг байх бөгөөд Монгол–Энэтхэгийн хоорондын газарзүйн зай, Хятадаар дамжин өнгөрөх шаардлага нь Австрали зэрэг Энэтхэгийн уламжлалт нийлүүлэгчидтэй өрсөлдөхөд хүндрэл учруулж болзошгүй байна.

Үүнээс гадна Монголын нүүрсийг Хятадын хилээр гаргасны дараа далайн боомт хүртэл тээвэрлэх, улмаар Энэтхэгийн боомтод хүргэж, эцсийн хэрэглэгчид нийлүүлэх олон шаттай логистикийн сүлжээ шаардлагатай.

Иймээс Монголын нүүрс Энэтхэгийн зах зээлд өрсөлдөх чадвартай болохын тулд зөвхөн олборлолтоо нэмэгдүүлэх бус экспортын шинэ тээврийн коридор, боомтын хүчин чадал, төмөр замын холболт, урт хугацааны нийлүүлэлтийн гэрээ зэрэг асуудлыг зэрэг шийдвэрлэх шаардлагатай.

Энэтхэгийн эрэлт Монголд шинэ боломж өгч болох ч баталгаатай зах зээл хараахан биш

Энэтхэг Монголын коксжих нүүрсийг туршиж байгаа нь хоёр орны худалдааны харилцаанд шинэ боломж нээж болох боловч одоогоор Монголын нүүрс Энэтхэгийн зах зээлд тогтмол нийлүүлэгдэнэ гэж дүгнэхэд эрт байна.

SAIL-ийн туршилтын импортын дараагийн алхам нь нүүрсний чанарын үнэлгээ, гангийн үйлдвэрлэлд ашигласан туршилтын үр дүн, нийлүүлэлтийн үнэ болон логистикийн зардлаас хамаарна.

Хэрэв Монголын нүүрс Энэтхэгийн ган үйлдвэрлэлийн шаардлагыг хангаж, нийлүүлэлтийн нийт өртөг өрсөлдөхүйц түвшинд хүрч чадвал Энэтхэг улс Монголын нүүрсний шинэ томоохон хэрэглэгч болох боломжтой.

Энэ нь Монголын хувьд зөвхөн нэг худалдан авагч нэмэгдэхээс илүү ач холбогдолтой. Монголын нүүрсний экспорт өнөөдөр Хятадын зах зээлд төвлөрсөн хэвээр байгаа тул Энэтхэгийн зах зээлд нэвтрэх боломж нь экспортын эрсдэлийг бууруулж, Монголын нүүрсний олон улсын зах зээлд эзлэх байр суурийг өргөжүүлэх боломжтой.

Монголын нүүрсний салбарын дараагийн алхам

Монгол Улс 2026 онд нүүрсний экспортоо нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ экспортын дэд бүтцээ сайжруулахад анхаарч байна. Гашуунсухайт–Ганцмодын хил дамнасан төмөр зам, Шивээхүрэн–Сэхэ төмөр замын холболт зэрэг төслүүд нь Монголын нүүрсийг Хятадын зах зээлд хүргэх хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхээс гадна урт хугацаанд бүс нутгийн тээврийн коридорын хөгжлийг дэмжих боломжтой.

Энэтхэгийн хувьд Монголын нүүрсийг турших үйл явц нь Австрали, АНУ, Канад зэрэг уламжлалт нийлүүлэгчдээс гадна Азийн эх газрын шинэ нийлүүлэгчдийг судалж буй өргөн хүрээний стратегийн нэг хэсэг болж байна.

Хэрэв Монголын коксжих нүүрс чанарын шаардлага хангаж, логистикийн зардлыг бууруулах боломж бүрдвэл тус улс дэлхийн гангийн үйлдвэрлэлийн өсөн нэмэгдэж буй түүхий эдийн эрэлтээс илүү их ашиг хүртэх боломжтой.

Одоогоор SAIL-ийн туршилт нь ердөө 1 тонн нүүрсний дээжийн түвшинд байгаа ч үр дүн нь эерэг гарвал Монголын нүүрсний экспортын хувьд Хятадаас гаднах зах зээл рүү чиглэсэн илүү өргөн хүрээний арилжааны харилцааны эхлэл болж магадгүй юм.