Юань улсын хууль цааз

УЛААНБААТАР / СӨҮЛ. Монголын эзэнт гүрний Юань улсын үеийн төрийн байгуулал, хууль эрх зүйн тогтолцоог судлахад онцгой ач холбогдолтой XIV зууны ховор хууль цаазын эмхэтгэл Өмнөд Солонгост хадгалагдаж байна. Монгол Улсаас БНСУ-д суугаа Элчин сайд С.Сүхболд уг түүхэн эх сурвалжтай танилцаж, Монголд авчрах болон эрдэмтэн судлаачид, олон нийтэд хүртээмжтэй болгох боломжийн талаар санал солилцжээ.

Юань улсын сүүл үеийн ховор хууль цаазын эмхэтгэл

Элчин сайд С.Сүхболд 2026 оны 11 дүгээр сарын 3-нд Солонгос судлалын төв хүрээлэнгийн Жансога сан хөмрөгт зочилж, тус хүрээлэнгийн Ерөнхий эрхлэгч Жон Ын Жүтэй уулзсан байна. Энэ үеэр дэлхийд хадгалагдаж буй цорын ганц биет эх хувь гэж тодорхойлогдож буй "Чжичжэнгийн хуулийн бичиг" (至正條格)-тэй танилцжээ.

Энэхүү эрх зүйн эмхэтгэлийг Юань улсын сүүлчийн хаан Тогоонтөмөрийн Чжичжэн он тооллын тавдугаар жил буюу 1345 оны арваннэгдүгээр сард эмхэтгэн дуусгасан бөгөөд 1346 оноос мөрдөж эхэлсэн түүхтэй.

Уг баримт бичиг нь тухайн үеийн төрийн захиргаа, хууль цааз, нийгмийн харилцааг зохицуулж байсан эрх зүйн хэм хэмжээний талаар чухал мэдээлэл агуулдаг. Иймээс зөвхөн Монголын төдийгүй Зүүн Азийн хууль эрх зүйн болон улс төрийн түүхийг судлахад үнэ цэнтэй эх сурвалжид тооцогддог.

Солонгост хадгалагдан үлдсэн түүхэн өв

"Чжичжэнгийн хуулийн бичиг"-ийг 2003 онд Өмнөд Солонгосын Кёнжү хотын Яндун тосгон дахь Сун овогтны гэрээс олсон байна. Дараа нь Солонгос судлалын төв хүрээлэн эх бичгийг сэргээн засварлаж, судлан сийрүүлэх ажлыг гүйцэтгэжээ. Улмаар 2007 онд эх бичгийн гэрэл зургийн хувилбар болон сийрүүлсэн текстийг хоёр боть болгон хэвлүүлсэн байна.

Энэхүү ховор эх сурвалж нь Монголын эзэнт гүрэн болон Солонгосын түүхэн харилцааны нэгэн чухал гэрч юм. Судалгааны бүтээлүүдэд уг эмхэтгэлийг Курё улсын сүүл үеэс хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд Жусонь улсын үед ч хууль эрх зүйн лавлах материал болгон ашиглаж байсныг тэмдэглэдэг.

Түүнчлэн уг баримт бичиг нь Монголын эзэнт гүрний хууль эрх зүйн тогтолцоо бусад улс орны эрх зүйн хөгжилд хэрхэн нөлөөлж байсныг судлахад чухал ач холбогдолтой.

Монголд авчрах, олон нийтэд танилцуулах боломж

Монгол Улсаас БНСУ-д суугаа Элчин сайдын яамны мэдээлснээр талууд уг ховор түүхэн эх сурвалжийг Монголд авчрах, эрдэмтэн судлаачид болон олон нийтэд танилцуулах боломжийн талаар санал солилцсон байна.

Гэхдээ одоогоор эх хувийг Монгол Улсад шилжүүлэх шийдвэр гарсан гэж ойлгож болохгүй. Уг бүтээлийн хадгалалт, өмчлөл, хамгаалалтын нөхцөлийг харгалзан Монголын судлаачидтай хамтарсан судалгаа хийх, эх сурвалжийн хуулбар болон цахим хувилбарыг хүртээмжтэй болгох зэрэг боломжийг цаашид судлах шаардлагатай.

Энэхүү санаачилга нь Монголын түүхэн өвийг олон улсын судалгааны эргэлтэд оруулах, Монгол-Солонгосын соёл, шинжлэх ухааны хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой юм.