АХБ-ны 225 сая ам.долларын төслөөр 19 аймгийн эмнэлэг, 11 сумын эрүүл мэндийн төвийг шинэчилнэ

Улаанбаатар - Азийн Хөгжлийн Банк (АХБ) Монгол Улсын аймаг, сумын эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор 225 сая ам.долларын зээлийн төслийг баталлаа. Энэ нь АХБ-наас Монголын эрүүл мэндийн салбарт хийж буй хамгийн том хөрөнгө оруулалт бөгөөд 2031 он гэхэд аймгуудын хүн амын талаас илүү хувьд амь насыг аврах болон төрөлжсөн тусламж үйлчилгээг хүргэх зорилт тавьжээ.

"Аймгийн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээг бэхжүүлэх, шинэчлэх салбарын төсөл" (төслийн дугаар 59045-001) нь хоёр зээлээс бүрдэж байна: энгийн хөрөнгийн эх үүсвэрээс 110 сая ам.доллар (Loan 4819-MON) болон хөнгөлөлттэй нөхцөлтэй энгийн хөрөнгийн эх үүсвэрээс 115 сая ам.доллар (Loan 4820-MON). Хэрэгжүүлэгч байгууллага нь Эрүүл мэндийн яам бөгөөд төслийн эхний үе шатны анхаарлын төвд Дорноговь аймаг багтаж байна.

Юу хийгдэх вэ

Төслийн хүрээнд 19 аймгийн нэгдсэн эмнэлгийн дэд бүтэц, тоног төхөөрөмжийг шинэчилж, яаралтай тусламж, гэмтэл, эрчимт эмчилгээний тасаг, орчин үеийн мэс заслын танхим, түргэн тусламжийн машины паркийг шинэчлэнэ. Зүрх судасны өвчин, хавдар болон бусад төвөгтэй өвчнийг оношлох, эмчлэх дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлнэ.

Мөн Өвөрхангай аймагт 300 ортой шинэ эмнэлэг барих бөгөөд энэ нь нийслэлийн гадна ноцтой, төрөлжсөн эмчилгээний хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх юм. Түүнчлэн улсын хэмжээнд гол авто зам болон хилийн боомтын ойролцоох 11 суманд шинэ эрүүл мэндийн төв байгуулж, эдгээр төвүүд орон нутгийн иргэд болон зорчигчдод яаралтай болон анхан шатны тусламж үйлчилгээг илүү ойр хүргэх юм.

Төслийн өөр нэг чухал чиглэл нь цахим эрүүл мэнд, телемедицин юм. Аймаг, сумын эмнэлгүүдийг Улаанбаатарын гуравдугаар шатлалын эмнэлгүүдтэй холбосон тоон шилжүүлгийн (referral) систем нэвтрүүлж, оношилгоо, эмчилгээний мэдээллийг илүү үр дүнтэй холбож, шаардлагатай тохиолдолд өвчтөнийг дараагийн шатлалын тусламжид шилжүүлэх, буцаан хүлээн авах механизмыг сайжруулна. Ингэснээр иргэн бүр Улаанбаатар хүртэл заавал зорчих шаардлагагүйгээр мэргэжлийн эмчийн зөвлөгөө авах боломж нээгдэнэ.

Мөн эрүүл мэндийн ажилтнуудыг илүү өргөн хүрээний үйлчилгээ үзүүлэх, төвөгтэй өвчнийг орон нутагт эмчлэх чадварт сургах, эмнэлгийн удирдлагын чадавхыг бэхжүүлэх ажлыг зэрэгцүүлэн хийх бөгөөд эмнэлгийн барилгын зураг төслийг эмэгтэй, эрэгтэй иргэдийн эрүүл мэндийн ялгаатай хэрэгцээг харгалзан боловсруулна.

Уур амьсгал, гамшгийн бэлэн байдал

Төсөл нь уур амьсгалын өөрчлөлтөд тэсвэртэй дэд бүтэц, онцгой байдлын эмнэлгийн протоколд онцгой анхаарч байна. Зуд, үер, халуун долгион зэрэг байгалийн гамшиг, онцгой байдлын үед эмнэлгүүд үндсэн үйлчилгээгээ тасралтгүй үзүүлэх чадварыг нэмэгдүүлэхэд хөрөнгө оруулалт хийх юм.

Яагаад энэ төсөл чухал вэ

АХБ-ны мэдээллээр Монголын эмнэлгийн орны хүчин чадлын 66 орчим хувь нь Улаанбаатар хотод төвлөрсөн хэвээр байгаа нь орон нутгийн иргэд төрөлжсөн тусламж авахын тулд хэдэн зуун километр зам туулж, оношилгоо хоцрох, өндөр зардал үүрэх нөхцөлд хүргэдэг. Түүнчлэн улс даяар нас баралтын 73 хувь нь халдварт бус өвчнөөс үүдэлтэй байгаа бөгөөд орон нутгийн эмнэлгүүд тоног төхөөрөмж, хүний нөөцийн хомсдолтой ажиллаж байна.

Үүнтэй холбоотойгоор төслийн баримт бичигт Монголын ядуу болон ядуудаж болзошгүй давхаргын нийт хүн амд эзлэх хувь 42 хувьтай байгаа бөгөөд ядуурал орон нутаг, аймагт илүү төвлөрсөн, бага орлоготой өрхүүд эрүүл мэндийн үйлчилгээг бага ашигладаг гэдгийг онцолсон байна.

"Аймаг, орон нутагт амьдардаг олон өрх төрөлжсөн тусламж үйлчилгээ авахын тулд хэдэн зуун километр зам туулдаг. Энэ нь оношилгоог хоцруулж, тэдэнд хүнд санхүүгийн ачааллыг үүрүүлдэг," гэж АХБ-ны Монгол Улс дахь суурин төлөөлөгч Жон Жухён Жонг хэлээ. "Энэ төсөл тэр байдлыг өөрчилнө. Илүү чадавхтай эмнэлэг, эрүүл мэндийн төвүүд, яаралтай болон төрөлжсөн тусламж, орчин үеийн технологи Монгол даяар хүмүүст хүрнэ."

Өргөн хүрээнд

АХБ нь 1993 оноос хойш Монгол Улсын эрүүл мэндийн тогтолцоог шинэчлэхэд дэмжлэг үзүүлж ирсэн тэргүүлэгч олон улсын түншүүдийн нэг бөгөөд 2021 оны байдлаар салбарт олгосон нийт дэмжлэг нь зээл, буцалтгүй тусламж, техникийн туслалцааг оролцуулан 255 сая ам.долларт хүрч байжээ.

Монголын эрүүл мэндийн салбарт бусад олон улсын байгууллагууд ч идэвхтэй оролцож байна. Дэлхийн Банк КОВИД-19-ийн хариу арга хэмжээ, эрүүл мэндийн системийн бэлэн байдлын төсөлд 70 сая ам.доллараас дээш, түүнчлэн цахим эрүүл мэндийн төсөлд 19.5 сая ам.доллар олгосон бол Европын Сэргээн Босголт, Хөгжлийн Банк Дархан-Уул аймагт 250 ортой эмнэлэг байгуулахад 43.2 сая ам.доллар, Улаанбаатарт зүрх судасны төрөлжсөн төв байгуулахад 34.9 сая ам.долларын зээл олгожээ.

Гэвч ажиглагчид, шинжээчид санхүүжилтийн хэмжээ төдийгүй түүнийг хэр үр дүнтэй зарцуулж байгаа нь чухал гэдгийг онцолдог. Засаглал, тендер, авлигын асуудал нь эрүүл мэндийн салбарын гол сорилт хэвээр байгаа бөгөөд их хэмжээний зээл авсан ч хүртээмж, дэд бүтцийн томоохон зөрүү арилаагүй байна.

Төслийн гол зорилт нь зөвхөн эмнэлгийн барилга байгууламжийг шинэчлэх бус, орон нутгийн хүний нөөц, тоног төхөөрөмж, цахим эрүүл мэндийн тогтолцоог зэрэгцүүлэн хөгжүүлэхэд чиглэгдэж байгаагаараа онцлогтой. Хэрэв төлөвлөгөөний дагуу хэрэгжвэл 2031 он гэхэд аймгуудын хүн амын талаас илүү хувь нь амь насыг аврах болон төрөлжсөн эмчилгээг гэртээ ойрхон авах боломжтой болно.