Казахстанаас газрын тос нийлүүлэх, баруун Монголд мах боловсруулах үйлдвэр байгуулах боломжийг хэлэлцэв

АСТАНА, 2026 оны 10 дугаар сарын 1 — Монгол, Казахстан хоёр улс худалдаа, эдийн засгийн харилцаагаа өргөжүүлэх хүрээнд Казахстанаас Монголд газрын тосны түүхий эд нийлүүлэх боломж, шинэ тээвэр ложистикийн маршрут бий болгох, баруун Монголд мах, махан бүтээгдэхүүн боловсруулах томоохон үйлдвэр байгуулах асуудлыг хэлэлцлээ.

Эдгээр асуудлыг Монгол Улсын Шадар сайд Н.Номтойбаяр Казахстаны Хөдөө аж ахуйн сайд Айдарбек Сапаровтой Астана хотноо уулзах үеэр ярилцсан байна. Мөн энэ үеэр Монгол, Казахстаны Засгийн газар хоорондын комиссын X хуралдаан болж, хоёр тал худалдаа, хөрөнгө оруулалт, тээвэр ложистик болон үйлдвэрлэлийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх талаар хэлэлцжээ.

Газрын тос нийлүүлэх боломжийг хэлэлцэв

Уулзалтын үеэр Казахстанаас Монголд газрын тосны түүхий эд нийлүүлэх боломж-ийн талаар санал солилцсон байна. Монголын тал мөн ОХУ, БНХАУ-ын нутаг дэвсгэрээр дамжин өнгөрөх тээвэр, ложистикийн шинэ, дөт маршрут бий болгох сонирхлоо илэрхийлжээ.

Гэхдээ одоогоор энэ нь нийлүүлэлт эхэлсэн эсвэл тодорхой гэрээ байгуулсан тухай мэдээлэл биш бөгөөд хоёр талын хэлэлцэж буй хамтын ажиллагааны боломжийн түвшинд байна.

Энэ асуудал Монголын хувьд шатахууны нийлүүлэлтийн эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх асуудалтай зэрэгцэн анхаарал татаж байна. Казахстан нь Төв Азийн томоохон газрын тос олборлогч бөгөөд хоёр улсын газарзүйн байрлалын хувьд тээврийн маршрут нь ОХУ болон БНХАУ-ын нутгаар дамжих шаардлагатай.

Казахстаны талын мэдээллээр хоёр улс тээврийн коридор, ложистикийн зардлыг бууруулах, Хятадын нутгаар дамжин өнгөрөх худалдааны маршрутыг хөгжүүлэх асуудлыг мөн хэлэлцсэн байна.

Баруун Монголд мах боловсруулах үйлдвэр байгуулах санал

Хоёр талын ярианы өөр нэг чухал чиглэл нь Монголын баруун бүсэд мах, махан бүтээгдэхүүн боловсруулах томоохон үйлдвэр байгуулах боломж байв.

Монголын тал уг үйлдвэрийг халал махны хэрэглээ өндөртэй зах зээлд чиглүүлэх боломжтой гэж үзэж байна. Ингэснээр Монголын мал аж ахуйн түүхий эдийг зөвхөн түүхий хэлбэрээр экспортлохоос илүү боловсруулж, нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломж бүрдэх юм.

Казахстаны Засгийн газрын мэдээлэлд мөн хөдөө аж ахуйн түүхий эдийн боловсруулалт, хамтарсан үйлдвэрлэл, машин үйлдвэрлэл, уул уурхай-металлурги, ложистикийг хоёр улсын хамтын ажиллагааны тэргүүлэх чиглэлүүдийн нэг гэж дурджээ.

Худалдааны эргэлтийг нэмэгдүүлэх зорилт

Монгол, Казахстаны худалдаа сүүлийн жилүүдэд өсөж байгаа ч хоёр улсын нийт худалдааны хэмжээ харьцангуй бага хэвээр байна.

Монголын Засгийн газрын мэдээллээр Казахстаны тал хоёр улсын худалдааны эргэлт 7.7 хувиар өсөж, 133 сая ам.долларт хүрсэн гэж мэдээлсэн байна. Харин Казахстаны Худалдаа, интеграцийн яам 2026 оны эхний найман сарын худалдааны хэмжээг ойролцоогоор 77 сая ам.доллар гэж мэдээлжээ. Эдгээр нь өөр өөр хугацааны статистик тул шууд харьцуулах боломжгүй.

Казахстаны Хөдөө аж ахуйн яам хоёр улсын худалдааг цаашид 500 сая ам.долларт хүргэх зорилтыг мөн мэдээлсэн байна. Энэ хүрээнд хүнс, хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх, боловсруулах үйлдвэрлэл болон хамтарсан төслүүдийг хөгжүүлэх чиглэлд анхаарч байгаа аж.

Монголын зах зээлд Казахстаны бүтээгдэхүүн нэвтрүүлэх шинэ механизм

Хоёр улсын худалдааны харилцаанд энэ онд нэг шинэ боломж бий болсон нь Евразийн эдийн засгийн холбоо (ЕАЭЗХ) ба Монголын хооронд байгуулсан Түр худалдааны хэлэлцээр юм.

Казахстаны Худалдаа, интеграцийн яамны мэдээллээр уг хэлэлцээр 2026 оны 7 дугаар сарын 22-нд хүчин төгөлдөр болсон бөгөөд 367 тарифын ангилалд хөнгөлөлттэй нөхцөл үйлчилж байна. Казахстаны тал үүнийг хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн, машин механизм, металл болон химийн үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний экспортыг нэмэгдүүлэх боломж гэж үзэж байна.

Үүний зэрэгцээ Улаанбаатар хотод "Made in Kazakhstan" худалдааны талбай байгуулах бэлтгэл ажил явагдаж байгаа бөгөөд Казахстаны үйлдвэрлэгчдийн бүтээгдэхүүнийг Монголын зах зээлд тогтмол танилцуулах зорилготой юм.

Худалдааны санхүүжилт, төмөр замын вагон

Хоёр улсын худалдааг зөвхөн бүтээгдэхүүн нийлүүлэхээс гадна санхүүжилтийн механизмаар дэмжих ажил мөн эхэлжээ.

Казахстаны Экспортын зээлийн агентлаг Монголын Худалдаа, хөгжлийн банкинд 33 сая ам.долларын санхүүжилтийн лимит баталсан байна. Үүний хүрээнд Казахстаны төмөр замын хагас вагон нийлүүлэх нийт ойролцоогоор 21 сая ам.долларын гурван хэлцлийг боловсруулж байгаа талаар Казахстаны тал мэдээлжээ.

Мөн 2026 оны эхний найман сард төмөр замаар хоёр улсын хооронд тээвэрлэсэн ачааны хэмжээ өмнөх оны мөн үеэс 16 хувиар өссөн гэж Казахстаны тал мэдээлсэн байна. 2025 онд авто замаар тээвэрлэсэн ачааны хэмжээ 52 хувиар өсөж, 17.3 мянган тоннд хүрчээ.

Түүхий эдээс нэмүү өртөг шингэсэн үйлдвэрлэл рүү

Монгол, Казахстаны хамтын ажиллагааны яриа зөвхөн уламжлалт худалдаагаар хязгаарлагдахгүй, түүхий эд боловсруулах болон хамтарсан үйлдвэрлэл рүү чиглэж байна.

Казахстаны тал Монголын ноос, арьс ширийг гүн боловсруулах хамтарсан үйлдвэрлэл байгуулах боломжийг мөн онцолжээ. Монголын түүхий эдийг Казахстаны үйлдвэрлэлийн чадавхтай холбож, нэмүү өртөг өндөртэй эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломжийг хоёр тал судалж байна.

Иймээс газрын тосны нийлүүлэлт, мах боловсруулах үйлдвэр, ноос арьс ширний боловсруулалт, төмөр замын вагон, худалдааны санхүүжилт зэрэг нь тус тусдаа асуудал мэт боловч хоёр улсын худалдааг түүхий эдийн арилжаанаас үйлдвэрлэл, боловсруулалт, логистик болон хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагаа руу өргөжүүлэх нэг чиг хандлагын хүрээнд яригдаж байна.

Астана хотноо болсон Засгийн газар хоорондын комиссын X хуралдааны төгсгөлд талууд худалдааг нэмэгдүүлэх, хамтарсан үйлдвэрлэл байгуулах, хөрөнгө оруулалтын төслүүд хэрэгжүүлэх, тээврийн маршрутыг хөгжүүлэх болон бизнес эрхлэгчдийн шууд харилцааг нэмэгдүүлэх чиглэлээр тохиролцсон байна.