”Чингис хаан” нисэх буудлыг өргөтгөхөд Японоос 158.3 тэрбум иенийн зээл авахаар боллоо

"Чингис хаан" нисэх буудлыг өргөтгөхөд 158.3 тэрбум иений Японы зээл олгоно — шинэ терминал барьж, өсөн нэмэгдэх зорчигч, ачаа тээврийн эрэлтийг хангана

УЛААНБААТАР / ТОКИО — Монгол Улс нийслэл Улаанбаатарын олон улсын агаарын тээврийн гол гарц болох "Чингис хаан" олон улсын нисэх буудлыг өргөтгөхөд зориулж Японоос 158.284 тэрбум иенийн дээд хэмжээтэй хөнгөлөлттэй зээл авахаар боллоо. Зээлийн гэрээнд Монголын Сангийн сайд М.Зэгджав болон Японы Олон улсын хамтын ажиллагааны агентлаг (JICA)-ийн ерөнхийлөгч Танака Акихико нар 2026 оны 9 дүгээр сарын 29-нд Токио хотод гарын үсэг зурсан байна.

Өргөтгөлийн төсөл нь шинэ зорчигчийн терминал барих, онгоцны явгалах зам болон зогсоолын талбайг нэмэгдүүлэх, авто зогсоол, нэвтрэх зам, инженерийн дэд бүтцийг өргөтгөх зэрэг ажлыг хамрах бөгөөд 2033 оны 12 дугаар сард дуусгахаар төлөвлөжээ. Шинэ ачаа тээврийн терминалыг Монголын тал өөрийн санхүүжилтээр байгуулах юм.

Японы хөнгөлөлттэй зээлийн нөхцөл

Шинэ зээлийн хэмжээ дээд тал нь 158.284 тэрбум иен, жилийн хүү 1.1 хувь, эргэн төлөх хугацаа 40 жил, үүнээс 10 жил нь үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөгдөх нөхцөлтэй байна.

Зээлийн худалдан авалтын нөхцөл нь Японы tied procurement буюу Японтой уялдсан худалдан авалтын нөхцөлтэй. Мөн уг төсөлд Японы STEP (Special Terms for Economic Partnership) нөхцөл хэрэгжих бөгөөд барилга, инженерийн технологи, нисэх буудлын тоног төхөөрөмж болон "Eco-Airport" технологийг ашиглахаар төлөвлөсөн байна.

"Eco-Airport" технологийн хүрээнд эрчим хүчний хэрэглээ, нүүрстөрөгчийн ялгаруулалт, усны хэрэглээ, хог хаягдлыг бууруулах зэрэг байгаль орчны шийдлүүдийг нисэх буудлын дэд бүтцэд ашиглах боломжтой.

Яг ямар байгууламжууд нэмэгдэх вэ

Өргөтгөлийн төслийн үндсэн хэсэг нь шинэ зорчигчийн терминалын барилга юм. Үүнээс гадна:

• онгоцны явгалах замуудыг байгуулах;
• онгоцны зогсоолын талбайг өргөтгөх;
• авто зогсоол нэмэгдүүлэх;
• нисэх буудалд нэвтрэх замыг сайжруулах;
• инженерийн болон нийтийн үйлчилгээний дэд бүтцийг өргөтгөх;
• шинэ ачаа тээврийн терминал барих

ажлууд багтаж байна.

Шинэ ачаа тээврийн терминалын зураг төсөл, барилгын ажлыг Монголын талын өөрийн санхүүжилтээр хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн бөгөөд одоогийн ачаа тээврийн терминалыг буулгаж, холбогдох шилжүүлгийн ажлыг хийхээр тусгажээ.

Одоогийн нисэх буудлын хүчин чадал өсөн нэмэгдэх эрэлтэд тулж байна

"Чингис хаан" олон улсын нисэх буудал 2021 оны долдугаар сард ашиглалтад орсон бөгөөд анх жилд 3 сая хүртэлх зорчигч хүлээн авах хүчин чадалтайгаар байгуулагдсан. Нисэх буудлын одоогийн албан ёсны мэдээлэлд зорчигчийн урсгалын хүчин чадлыг 2.3 сая гэж мэдээлж байна.

Японы Гадаад хэргийн яамны мэдээллээр нисэх буудал ашиглалтад орсноос хойш зорчигч болон ачаа тээврийн хэмжээ өсөх хандлагатай байгаа бөгөөд одоогийн байгууламжийн хүчин чадал цаашид нэмэгдэх эрэлтийг бүрэн хангахад хүндрэлтэй болж байна. Иймээс өргөтгөлийн төслийн гол зорилго нь өсөн нэмэгдэх зорчигч, ачаа тээврийн эрэлтийг хангахын зэрэгцээ нисэх буудлын ачааллыг бууруулахад оршино.

JICA-гийн өмнө хийсэн судалгаанд Монголын аялал жуулчлал, аяллын эрэлт өсөх тохиолдолд нисэх буудлаар үйлчлүүлэх зорчигчдын тоо 2023 оны 1.75 саяас 2039 онд 5.12 саяд хүрэх боломжтой гэж тооцсон байна. Энэ нь өргөтгөлийн төслийн урт хугацааны эрэлтийн үндэслэлийн нэг хэсэг юм.

Төслийн хэрэгжилтийн хуваарь

Өргөтгөлийн төслийн зөвлөх үйлчилгээ, тэр дундаа нарийвчилсан зураг төслийн ажилтай холбоотой сонгон шалгаруулалтын урилгыг 2026 оны 10 дугаар сард илгээхээр төлөвлөжээ.

Үндсэн барилгын ажлын олон улсын өрсөлдөөнт тендерийн эхний багцыг 2028 оны 3 дугаар сард зарлахаар төлөвлөсөн байна.

Төслийн шинэ байгууламжууд ашиглалтад орсноор өргөтгөлийн ажил 2033 оны 12 дугаар сард дууссан гэж тооцохоор төлөвлөжээ.

Ингэснээр төслийн хувьд зураг төсөл, зөвлөх үйлчилгээний үе шат 2026 оноос эхэлж, үндсэн барилгын ажил 2028 оноос эхлэх хуваарьтай болж байна.

Монгол-Японы нисэхийн хамтын ажиллагааны үргэлжлэл

"Чингис хаан" олон улсын нисэх буудлын өргөтгөл нь Монгол, Японы нисэхийн салбар дахь хамтын ажиллагааны дараагийн шат болж байна.

Одоогийн нисэх буудал өөрөө Японы хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтээр баригдаж, 2021 онд ашиглалтад орсон. Японы ГХЯ-ны мэдээлснээр нисэх буудлын үйл ажиллагаанд Японы дөрвөн компани болон Монголын Засгийн газрын хамтарсан компани оролцдог бөгөөд нисэх буудал нь хоёр улсын хамтын ажиллагааны бэлгэ тэмдэг болсон байна.

2026 оны 9 дүгээр сарын 29-нд болсон Монгол, Японы дээд түвшний уулзалтын үеэр хоёр улсын Засгийн газар нисэх буудлын өргөтгөлийн асуудлыг мөн хөндсөн байна. Японы Ерөнхий сайд Санаэ Такаичи болон Монголын Ерөнхий сайд Н.Учрал нарын уулзалтын дараах мэдээлэлд хоёр тал хоёр улсын агаарын холболтыг сайжруулахын ач холбогдлыг онцолжээ.

Далайд гарцгүй Монголын олон улсын холболтын гол дэд бүтэц

Монгол Улс далайд гарцгүй орны хувьд олон улсын худалдаа, аялал жуулчлал, бизнесийн зорчих хөдөлгөөнд агаарын тээвэр чухал үүрэгтэй. JICA уг төслийг Монголын бусад улстай агаарын тээврээр холбогдох боломжийг сайжруулж, цаашдын эдийн засгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах төсөл гэж тодорхойлсон байна.

Өргөтгөлийн төсөл нь зөвхөн зорчигчийн терминал нэмэхээр хязгаарлагдахгүй, ачаа тээвэр, замын холболт, онгоцны зогсоол, инженерийн дэд бүтэц зэрэг нисэх буудлын нийт системийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхээр төлөвлөгдсөнөөрөө онцлог юм.

Монголын агаарын тээврийн салбар сүүлийн жилүүдэд олон улсын чиглэлээ нэмэгдүүлж байгаа бөгөөд "Чингис хаан" нисэх буудлын өөрийн мэдээллээр 2026 онд Бээжин–Улаанбаатар чиглэлд Air China компанийн C919 онгоцоор үйлдсэн анхны олон улсын тогтмол нислэг зэрэг шинэ үйл явдлууд бүртгэгдсэн байна. Мөн есдүгээр сард Монголын нисэх буудал болон Японы Хоккайдогийн долоон нисэх буудлын хооронд хамтын ажиллагааны санамж бичиг байгуулжээ.

Япон-Монголын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны дараагийн том төсөл

Нисэх буудлын өргөтгөл нь Японы Монголд хэрэгжүүлж буй урт хугацааны дэд бүтцийн хамтын ажиллагааны үргэлжлэл болж байна. 2021 онд ашиглалтад орсон нисэх буудлын барилга Японы хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтээр хэрэгжсэн бол шинэ өргөтгөл мөн ижил төрлийн ODA зээлээр санхүүжихээр болж байна.

JICA-ийн мэдээлснээр шинэ төсөл нь үйлдвэрлэл, инноваци, дэд бүтэц болон тогтвортой хот, суурин газар гэсэн НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилтуудын 9, 11 дүгээр зорилготой уялдаж байна.

Төслийг 2033 онд бүрэн хэрэгжүүлснээр Монголын олон улсын агаарын тээврийн гол гарцын хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, ирээдүйн зорчигч болон ачаа тээврийн өсөлтийг хүлээн авах боломжийг бүрдүүлэхээр төлөвлөж байна. Өргөтгөлийн хүрээнд яг хэдэн сая зорчигчийн шинэ хүчин чадал бий болох талаар JICA-ийн 9 дүгээр сарын 30-ны албан мэдээнд тусгай тоо дурдаагүй бөгөөд өмнөх судалгаануудын 2039 оны эрэлтийн тооцоог шинэ төслийн эцсийн хүчин чадалтай андуурахгүй байх нь чухал юм.