Ватиканы Сан Хөмрөгөөс Монголын Түүхтэй Холбоотой XIII–XIV Зууны 38 Баримт Бичгийн Хуулбарыг Хүлээн Авлаа

УЛААНБААТАР / ВАТИКАН

Монгол Улс XIII–XIV зууны Монголын эзэнт гүрэн, Их хаад болон Ил хаант улсын Ромын Пап нартай тогтоож байсан харилцааг гэрчлэх 38 түүхэн баримт бичгийн хуулбарыг Ватиканы Апостолын архив болон Апостолын номын сангаас хүлээн авлаа. Монгол Улсаас Гэгээн Ширээт Улсад хавсран суугаа Элчин сайд Д.Гэрэлмаа 2026 оны аравдугаар сарын 26-нд Ватикан хотноо болсон уулзалтын үеэр эдгээр хуулбарыг хүлээн авсан байна.

Монгол Улсаас Женев хотод суугаа Элчин сайдын яамны аравдугаар сарын 27-нд нийтэлсэн албан мэдээлэлд дурдсанаар, Элчин сайд Д.Гэрэлмаа Ватиканы Апостолын архивын дэд тэргүүн Паул Виан болон Апостолын номын сангийн тэргүүн Мауро Мантовани нартай тус тус уулзжээ.

Монголын Эзэнт Гүрэн ба Ромын Пап Нарын Харилцааг Гэрчлэх Баримтууд

Хүлээн авсан 38 баримт бичигт Монголын Их хаан Гүюгээс Ромын Пап IV Иннокентийд илгээсэн захидал, Пап IV Иннокентийн 1245 онд Монголын Их хаанд илгээсэн захидлууд, Пап III Николайн 1278 онд Хубилай хаанд илгээсэн захидал багтжээ.

Мөн Ил хаант улсын Абага, Аргун хаад болон тэдний гэр бүлийн гишүүдтэй харилцсан захидал бичгүүд, Байжу ноёнд хаягласан болон түүнээс илгээсэн захидлууд, Монголын нутагт шашны элч төлөөлөгчдийг илгээхтэй холбоотой албан даалгавар, зөвшөөрөл зэрэг баримт бичиг багтсан байна.

Эдгээр эх сурвалж нь тухайн үеийн Монголын төрийн гадаад харилцаа, дипломат бодлого, хаадын эрх мэдэл, шашин, соёлын харилцааг зөвхөн хожмын түүхэн тайлбараар бус, тухайн цаг үед бичигдсэн баримтаар судлах боломж олгож буйгаараа онцлог юм.

Тухайлбал, Гүюг хааны Ромын Пап IV Иннокентийд илгээсэн захидал нь Монголын эзэнт гүрэн болон Баруун Европын шашин, улс төрийн төвүүдийн харилцааг харуулдаг чухал эх сурвалжийн нэг юм. Судлаач Роман Хауталагийн 2023 онд хэвлүүлсэн эрдэм шинжилгээний өгүүлэлд уг захидлыг 1246 оны арваннэгдүгээр сарын 11-нд Карпинийн Жованнигийн оролцоотойгоор монгол хэлнээс латин хэл рүү хөрвүүлсэн тухай тайлбарлажээ. Захидлын перс хэл дээрх хувилбар Ватиканы Апостолын архивт хадгалагдаж ирсэн байна.

Зөвхөн Захидал Бус, Монгол Хэл Соёлын Өвийг Судлах Боломж

Уулзалтын үеэр талууд Ватиканы Апостолын номын санд хадгалагдаж буй Монголын хэл, бичиг, түүх, соёлын өвтэй холбоотой бусад ховор эх сурвалжийг хамтран судлах асуудлыг мөн хэлэлцжээ.

Тэдгээрийн дунд хятад-монгол болон төвөд-монгол хэлний модон барын толь бичиг, монгол бичгийн гар бичмэл, шашны сургаал, номлолын орчуулга, монгол болон халимаг хэлээр хэвлэгдсэн ховор ном судар багтаж байна.

Цаашид эдгээр материалын бүртгэл, мэдээллийг нарийвчлан тогтоох, цахимжуулах, хуулбарлан авах, эх бичвэрийг орчуулж тайлбарлах, эрдэм шинжилгээний бүтээл болон эх сурвалжийн эмхэтгэл болгон хэвлүүлэх, цахим мэдээллийн сан бүрдүүлэх боломжийг судлахаар санал солилцсон байна.

Мөн хоёр улсын эрдэмтэн судлаачид, архив, номын сангийн мэргэжилтнүүдийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлж, хамтарсан судалгаа, үзэсгэлэн, эрдэм шинжилгээний төсөл хэрэгжүүлэхээр тохиролцжээ.

2025 Оны Санамж Бичгийг Ажил Хэрэг Болгож Байна

Энэ удаагийн баримт бичгийн хуулбар хүлээн авсан үйл ажиллагаа нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн 2025 оны арванхоёрдугаар сарын 4-нд Гэгээн Ширээт Улсад хийсэн төрийн айлчлалын үеэр эхэлсэн хамтын ажиллагааны хүрээнд хэрэгжиж буй ажил юм.

Тус айлчлалын үеэр Монгол Улсын "Чингис хаан" Үндэсний музей болон Ватиканы Апостолын номын сан хамтын ажиллагааны Санамж бичиг байгуулсан. Уг баримт бичигт Монголын эзэнт гүрний түүхтэй холбоотой эх сурвалжийг хамтран судлах, гар бичмэл, ном, баримтат өвийн талаарх мэдлэг, туршлага солилцох, судлаач, мэргэжилтэн солилцох, хамтарсан эрдэм шинжилгээний арга хэмжээ зохион байгуулах чиглэлүүдийг тусгажээ.

Монгол Улс Ватиканы архивтай энэ чиглэлээр өмнө нь ч хамтран ажиллаж байсан туршлагатай. Тухайлбал, 2019 онд Ватиканы тухайн үеийн Нууц архиваас Монголын эзэнт гүрэн болон Ил хаант улсын хаадын Ромын Пап нартай харилцсан XIII зууны найман захидлын хуулбарыг Монголын тал хүлээн авч байжээ. Иймээс энэ удаагийн 38 баримт бичгийн хуулбар нь өмнөх ажлыг үргэлжлүүлэн, Монголын түүхийн эх сурвалжийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх шинэ алхам болж байна.

Монголын Түүхийг Олон Улсын Эх Сурвалжаар Судлах Ач Холбогдол

Ватиканы Апостолын архив нь Ромын Пап болон Гэгээн Ширээт Улсын удирдлагын үйл ажиллагаатай холбоотой баримт бичгийг хадгалдаг бөгөөд VIII–XX зууныг хамарсан арван хоёр зууны түүхэн сан хөмрөгтэй. Тус архив 600 гаруй архивын сан, 85 километрээс урт тавиурт хадгалагдах баримт бичигтэй гэж өөрийн албан ёсны танилцуулгад мэдээлжээ. 1881 оноос судлаачдад нээлттэй болсон тус архив нь дэлхийн түүх судлалын чухал төвүүдийн нэг юм.

Монголын түүхтэй холбоотой баримт бичгүүдийг Ватикан зэрэг гадаадын архив, номын сангийн сан хөмрөгөөс илрүүлж, хуулбарлан авах, орчуулж судалгааны эргэлтэд оруулах нь үндэсний түүхийн эх сурвалжийг баяжуулах ач холбогдолтой. Ялангуяа Монголын эзэнт гүрэн Евразийн өргөн уудам нутагт дипломат харилцаа тогтоож байсан үеийн баримтуудыг олон улсын эх сурвалжтай харьцуулан судлах боломжийг нэмэгдүүлнэ.

Энэ удаа хүлээн авсан 38 баримт бичгийн хуулбар нь зөвхөн түүхэн дурсгалын хуулбар төдий бус, Монголын эзэнт гүрний олон улсын харилцаа, төрийн бодлого, шашин соёлын түүхийг цаашид нарийвчлан судлахад ашиглагдах үнэт хэрэглэгдэхүүн юм.