Монгол Улс төсвийн зардлаа 1.4 их наяд төгрөгөөр танаж, тэтгэвэр болон цалинг нэмэгдүүлэхээр болов

УЛААНБААТАР — Монгол Улсын Их Хурал аравдугаар сарын 16-нд 2026 оны улсын төсвийн тодотголыг эцэслэн баталж, төрийн зардлыг 1.4 их наяд төгрөгөөр бууруулан, хэмнэсэн хөрөнгийг өрхийн орлогыг хамгаалах болон нийгмийн арга хэмжээнд чиглүүлэхээр шийдвэрлэв. Шинэ зохицуулалтаар 435 мянган ахмадын тэтгэвэрт арваннэгдүгээр сарын 1-нээс сар бүр 100–300 мянган төгрөгийн нэмэгдэл олгох бөгөөд төрийн үйлчилгээний зарим салбарын цалинг мөн нэмэгдүүлэхээр болжээ. Гэвч хүнсний болон бусад хэрэглээний үнийн өсөлт өрхийн худалдан авах чадварт дарамт үзүүлсээр байгаа нөхцөлд эдгээр арга хэмжээ бодит амьжиргаанд хэрхэн нөлөөлөх нь гол асуудал болж байна.

Төсвийн тодотголын гол үзүүлэлтүүд

Батлагдсан тодотголын хүрээнд нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогыг 31.9 их наяд төгрөг, нийт зарлагыг 34.0 их наяд төгрөг байхаар тооцжээ. Төсвийн алдагдлыг ойролцоогоор 2 их наяд төгрөг буюу дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 2 хувьтай тэнцэх хэмжээнд төлөвлөсөн байна.

Засгийн газрын мэдээллээр зардлыг 1.4 их наяд төгрөгөөр бууруулахын зэрэгцээ хэмнэсэн хөрөнгийг иргэдийн орлого, амьжиргааг хамгаалах, эрчим хүчний бэлтгэл хангах, үнийн өсөлтийн сөрөг нөлөөг бууруулахад чиглүүлэх аж.

Энэ нь төсвийн бүх зардлыг ижил хэмжээгээр танасан гэсэн үг биш. Харин зарлагын бүтцийг өөрчилж, нийгмийн хамгаалал болон тухайн үеийн тулгамдсан хэрэгцээнд илүү их анхаарах бодлогын сонголт юм. Үүний үр дүнг үнэлэхдээ зардлын хэмнэлт бодитоор хэрэгжсэн эсэх, шинээр нэмэгдсэн үүргийг төсвийн орлогоор тогтвортой санхүүжүүлж чадах эсэхийг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай.

Ахмадын тэтгэвэр болон төрийн үйлчилгээний цалин нэмэгдэнэ

Тодотголын нэг гол зохицуулалт нь тэтгэврийн нэмэгдлийг өмнө төлөвлөж байснаас эрт хэрэгжүүлэх явдал юм. Арваннэгдүгээр сарын 1-нээс 435 мянган ахмад сар бүр 100–300 мянган төгрөгийн суурь тэтгэвэр авах бөгөөд уг арга хэмжээнд 196.3 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн талаар Засгийн газар мэдээлэв.

Цалингийн хувьд эрүүл мэндийн салбарын ажилтнуудын цалинг 20 хувиар нэмэгдүүлэхээр, соёл, спорт, цаг уур зэрэг төрийн үйлчилгээний бусад салбарын ажилтнуудын цалинг 50 хувийн өсөлтөд хүргэхээр тусгажээ. Салбаруудын цалингийн түвшний ялгааг багасгах нь төрийн үйлчилгээний ажиллах хүчийг тогтвортой хадгалах, хүний нөөцийн хүртээмжийг сайжруулах зорилготой.

Гэхдээ тэтгэвэр, цалингийн нэрлэсэн өсөлт нь өрхийн бодит орлого ижил хэмжээгээр нэмэгдэнэ гэсэн баталгаа биш. Үнийн өсөлт хурдтай үргэлжилбэл орлогын нэмэгдлийн тодорхой хэсэг хүнс, түлш, орон сууц болон бусад зайлшгүй хэрэглээнд зарцуулагдаж болзошгүй.

Инфляцын дарамт бодлогын үр дүнг тодорхойлно

УИХ-ын дарга С.Бямбацогт төсвийн тодотголыг танилцуулахдаа 2026 оны есдүгээр сарын инфляц 12 хувьд хүрснийг дурдсан байна. Ийм нөхцөлд тэтгэвэр, цалинг нэмэгдүүлэх нь өрхийн хэрэглээг дэмжих боломжтой ч үнийн өсөлтийн үндсэн шалтгааныг дангаараа арилгахгүй.

Эдийн засгийн бодлогын хувьд орлогыг нэмэгдүүлэх арга хэмжээ болон инфляцыг тогтворжуулах бодлого харилцан уялдаатай байх шаардлагатай. Өрхийн эрэлт өсөхийн зэрэгцээ хүнсний нийлүүлэлт, шатахуун, эрчим хүч, тээврийн зардалд дарамт хэвээр байвал нэмэгдсэн орлогын бодит үр ашиг хязгаарлагдаж болно.

Тиймээс төсвийн тодотголын үр нөлөөг зөвхөн хэдэн төгрөгийн нэмэгдэл олгосноор бус, өрхийн бодит хэрэглээ, ядуурлын эрсдэл, үнийн өөрчлөлт, төсвийн гүйцэтгэлийн үзүүлэлтээр хэмжих нь зүйтэй.

Төсвийн тогтвортой байдлын сорилт

Зардлыг танаж, нийгмийн хамгааллын зардлыг нэмэгдүүлэх нь төсвийн тэргүүлэх чиглэлийг өөрчилж буй хэрэг боловч дунд хугацааны санхүүгийн тогтвортой байдлын асуудлыг шийдвэрлэсэн гэсэн үг биш. Төсвийн алдагдал, орлогын бодит гүйцэтгэл, уул уурхайн экспортын орлого болон төрийн өрийн төлбөр цаашдын төсвийн боломжид нөлөөлнө.

Монголын экспортын орлого уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ, гадаад эрэлтээс ихээхэн хамаардаг тул төсвийн орлого төлөвлөснөөс буурах эрсдэлийг тооцох шаардлагатай. Үүний зэрэгцээ цалин, тэтгэврийн нэмэгдэл зэрэг тогтмол шинжтэй үүргийг санхүүжүүлэх тогтвортой эх үүсвэр чухал юм.

Ирэх саруудад төсвийн бодлогын амжилтыг тодорхойлох гол үзүүлэлтүүд нь зардлын хэмнэлтийн бодит хэрэгжилт, инфляцын чиг хандлага, өрхийн худалдан авах чадвар болон төсвийн орлогын гүйцэтгэл байх болно. Эдгээр үзүүлэлт сайжирч чадвал тодотгол нь зөвхөн богино хугацааны дэмжлэг бус, өрхийн амьжиргааг хамгаалах бодлогын үр дүнтэй алхам болж чадна.