Монголын Нөмрөгийн дархан цаазат газрын 80 орчим хувь түймэрт өртжээ: Япон улс нөхөн сэргээх ажилд хамтран ажиллана

УЛААНБААТАР / ТОКИО — Монгол Улсын зүүн хязгаарт орших Нөмрөгийн дархан цаазат газрын нийт нутаг дэвсгэрийн 79.8 хувь буюу 468,965.7 га талбай ой, хээрийн түймэрт өртсөн урьдчилсан тооцоо гарсан тул Монгол, Японы тал байгалийн экосистемийг нөхөн сэргээх, ховор амьтдын амьдрах орчныг хамгаалах чиглэлээр хамтран ажиллахаар төлөвлөж байна.

2026 оны аравдугаар сарын 26-нд Монгол Улсын Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд Ц.Сандаг-Очир Япон Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд М.Игавахара болон "Мобиком корпораци" ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Ясүхиро Очи тэргүүтэй төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзжээ. Уулзалтаар Дорнод аймгийн Халхгол сумын нутагт орших Нөмрөгийн дархан цаазат газарт гарсан түймрийн байгаль орчинд учруулсан хохирол, түүнийг үнэлэх, нөхөн сэргээх боломжийн талаар санал солилцсон байна.

Уулзалтын үеэр Элчин сайд М.Игавахара түймрийн улмаас Монгол орны байгаль орчин, экосистемд ихээхэн хохирол учирсанд харамсаж байгаагаа илэрхийлж, Монгол Улсын Засгийн газартай нягт хамтран ажиллаж, түймэрт өртсөн бүс нутгийг нөхөн сэргээхэд хувь нэмэр оруулах хүсэлтэй байгаагаа мэдэгджээ. Түүнчлэн "Мобиком корпораци" компанийн гүйцэтгэх захирал Ясүхиро Очи болсон үйл явдалд холбогдуулан Монголын ард түмэн болон холбогдох талуудаас уучлалт хүсэж, түймрийг унтраах, цааш тархахаас сэргийлэхэд ажилласан хүмүүст талархал илэрхийлсэн байна.

Түймэрт өртсөн талбайн хэмжээ, экологийн хохирол

Аравдугаар сарын 8-нд гарсан түймрийн улмаас Нөмрөгийн дархан цаазат газрын 468,965.7 га талбай шатсан нь тусгай хамгаалалттай газрын нийт нутаг дэвсгэрийн 79.8 хувьтай тэнцэж байна. Энэхүү урьдчилсан тооцоо нь Монголын байгалийн онцгой бүс нутгуудын нэгэнд учирсан хохирлын цар хүрээг харуулж байгаа бөгөөд байгаль орчны бодит хохирлыг тогтоох нарийвчилсан үнэлгээ үргэлжилж байна.

Монгол Улсын Засгийн газар түймрийн шалтгаан, нөхцөлийг тогтоох, байгаль орчинд учирсан хохирлыг үнэлэх, цаашид ийм төрлийн гамшиг гарахаас урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр холбогдох байгууллагуудад үүрэг даалгавар өгсөн. Мөн Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамнаас 17 хүний бүрэлдэхүүнтэй мэргэжлийн шинжээчдийн баг ажиллуулж, хөрс, ургамал, амьтан, ой, агаарын чанар болон бусад экологийн үзүүлэлтэд учирсан нөлөөллийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тогтоох ажлыг эхлүүлжээ.

Нөмрөгийн дархан цаазат газар нь Их Хянганы нурууны баруун хэсэгт байрладаг бөгөөд Монгол орны зүүн бүсийн ой, ойт хээр, тал хээр, гол мөрний экосистемийг цогцоор нь хамгаалдаг экологийн чухал бүс нутаг юм. Тус газар 1992 онд улсын тусгай хамгаалалтад орж, 2019 онд хамгаалалтын хил хязгаарыг өргөтгөн нийт 587.7 мянган га талбайтай болжээ.

Энд 487 зүйлийн ургамал, 263 зүйлийн шувуу, 24 зүйлийн загас бүртгэгдсэнээс гадна дорнын молцог хандгай, хүрэн баавгай, халиун буга, голын халиу зэрэг ховор амьтдын амьдрах орчин болдог. Иймээс түймрийн хохирол нь зөвхөн ой мод, ургамлын бүрхэвчээр хязгаарлагдахгүй бөгөөд амьтдын идэш тэжээлийн нөөц, үржлийн орчин, усны эх үүсвэр, хөрсний бүтэц болон бүхэл бүтэн экосистемийн тогтвортой байдалд нөлөөлөх эрсдэлтэй юм.

Японы мэргэжлийн туршлага нөхөн сэргээлтэд хувь нэмэр оруулна

Монгол, Японы байгаль орчны хамтын ажиллагаа аравдугаар сарын 26-ны уулзалтаар хязгаарлагдсангүй. Японы олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага (JICA)-ын биологийн олон янз байдал, экосистемийн хамгааллын ахлах зөвлөх, доктор Мотохиро Хасегава болон Японы Элчин сайдын яамны төлөөлөгчид Монголын мэргэжилтнүүдтэй түймрийн дараах нөхөн сэргээлтийн чиглэлээр хамтран ажиллах боломжийг хэлэлцжээ.

Доктор Мотохиро Хасегава өмнө нь АНУ-ын Йеллоустоун үндэсний паркт 1988 онд гарсан томоохон түймрийн дараах экосистемийн нөхөн сэргэлтийн судалгаанд оролцож байсан туршлагатай. Тэрээр энэхүү судалгааны туршлага, арга барилыг Нөмрөгийн дархан цаазат газрын нөхцөлд хэрхэн ашиглах боломжтой талаар Монголын мэргэжилтнүүдтэй санал солилцохоор болжээ.

Талууд түймрээс дайжин өртөөгүй бүс нутагт шилжин байрласан ховор амьтдын амьдрах орчныг хамгаалах, шаардлагатай биотехникийн арга хэмжээ авах, шатсан экосистемийн байгалийн жамаар нөхөн сэргэх боломжийг судлах асуудлыг хөндсөн байна. Мөн хохирлын үнэлгээнд үндэслэн богино, дунд, урт хугацааны нөхөн сэргээлтийн төлөвлөгөө боловсруулахад Японы мэргэжлийн болон техникийн дэмжлэгийг ашиглах боломжийг хэлэлцжээ.

Энэхүү хамтын ажиллагаа нь байгалийн гамшгийн дараах нөхөн сэргээлтэд олон улсын туршлага, шинжлэх ухааны судалгаа ямар чухал болохыг харуулж байна. Ялангуяа экосистемийн нөхөн сэргээлт нь зөвхөн мод, ургамал дахин ургуулах асуудал биш бөгөөд тухайн бүс нутгийн байгалийн тэнцвэр, биологийн олон янз байдлыг бүхэлд нь сэргээх урт хугацааны үйл явц юм.

Ерөнхий сайд нарын түвшинд хамтын ажиллагааг бататгав

Нөмрөгийн түймрийн дараах нөхөн сэргээлтийн асуудал хоёр улсын Засгийн газрын тэргүүн нарын түвшинд ч яригджээ.

2026 оны аравдугаар сарын 29-нд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал Япон Улсын Ерөнхий сайд Санаэ Такаичитай утсаар ярилцах үеэрээ Нөмрөгийн дархан цаазат газарт учирсан хохирол, нөхөн сэргээх асуудлыг хэлэлцсэн байна.

Энэ үеэр Ерөнхий сайд С.Такаичи Японы олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага (JICA)-аас мэргэжлийн баг илгээсэн бөгөөд багийн дүгнэлтэд үндэслэн Нөмрөгийн дархан цаазат газрын нөхөн сэргээлтэд хувь нэмэр оруулах хамтын ажиллагааг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байгаагаа мэдэгджээ. Монголын Ерөнхий сайд Н.Учрал Японы талын дэмжлэг, хамтын ажиллагааг сайшааж, байгаль орчны нөхөн сэргээлтийг үе шаттай, үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд хамтран ажиллахаа илэрхийлсэн байна.

Мөн 2027 онд Монгол, Япон хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ой тохиохтой холбогдуулан хоёр тал найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагаагаа улам бэхжүүлэхээр санал нэгдсэн байна.

Нөмрөгийн дархан цаазат газрын түймрийн дараах нөхөн сэргээлт нь Монгол Улсын байгалийн өвийг хамгаалах төдийгүй олон улсын байгаль хамгааллын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх чухал боломж болж байна. Хохирлын үнэлгээг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хийж, урт хугацааны төлөвлөгөө боловсруулан, мэргэжлийн туршлагыг бодит ажил хэрэг болгох нь тус бүс нутгийн экосистемийг сэргээхэд шийдвэрлэх ач холбогдолтой юм.

Одоогоор нөхөн сэргээлтийн санхүүжилтийн хэмжээ, хэрэгжүүлэх ажлын нарийвчилсан хугацаа эцэслэн зарлагдаагүй бөгөөд хамтын ажиллагааны бодит хэлбэрийг мэргэжлийн багийн дүгнэлтэд үндэслэн тодорхойлохоор байна.