Оюу толгойн 3 их наяд төгрөгийн ногдол ашгийг хэрхэн зарцуулах вэ? Засгийн газар иргэдээс санал авч эхэллээ

Монгол Улсын Засгийн газар "Оюу толгой" ХХК-иас 2027 онд авах боломжтой гэж тооцсон 3 их наяд төгрөгийн ногдол ашгийн орлогыг хэрхэн зарцуулах талаар иргэдийн саналыг 2026 оны аравдугаар сарын 14-нөөс авч эхэллээ. Урьдчилсан төлөвлөгөөнд эрчим хүч, боловсрол, хөдөө аж ахуй, боомтын дэд бүтцэд хөрөнгө оруулахын зэрэгцээ нэг их наяд төгрөгийг Үндэсний баялгийн санд төвлөрүүлэх хувилбар багтжээ. Гэхдээ ногдол ашгийн бодит хэмжээ болон зарцуулалтын эцсийн шийдвэр хараахан баталгаажаагүй байна.

Иргэдийн саналыг аравдугаар сарын 28 хүртэл авна

Засгийн газрын 2026 оны аравдугаар сарын 14-ний хуралдаанаар "Оюу толгой" ХХК-ийн ногдол ашгийн орлогоор санхүүжүүлэх нийгмийн болон суурь дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн талаар танилцуулжээ. Иргэдийн саналыг төрийн үйлчилгээний нэгдсэн систем e-Mongolia болон e-Zasag цахим платформоор авч, аравдугаар сарын 28-ны 22:00 цагт хаахаар товлосон байна.

Санал асуулгаар ногдол ашиг авах нь зөв эсэх, орлогыг ямар салбарт тэргүүн ээлжид зарцуулах, хуваарилалт болон зарцуулалтын ямар хувилбар оновчтой болох талаар иргэдийн байр суурийг сонсох юм. Саналын үр дүнг УИХ-ын төсвийн ажлын хэсэгт уламжлахаар мэдээлжээ.

Энэ нь 2027 оны улсын төсвийн төсөлтэй холбоотой үйл явц бөгөөд иргэдийн санал асуулга өөрөө төсвийн эцсийн шийдвэрийг орлохгүй. Саналуудыг ямар шалгуураар нэгтгэж, төсвийн хуваарилалтад хэрхэн тусгах нь дараагийн шатанд тодорхой болно.

Эх сурвалж: Монгол Улсын Засгийн газар, 2026 оны аравдугаар сарын 14.

3 их наяд төгрөгийг хэрхэн хуваарилахаар төлөвлөсөн бэ?

Засгийн газраас танилцуулсан урьдчилсан хувилбараар ногдол ашгийн орлогыг хоёр үндсэн чиглэлд хуваарилахаар төлөвлөжээ.

• 2 их наяд төгрөг буюу 66.7 хувь: Эрчим хүчний салбарын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх болон бусад хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээ.
• 1 их наяд төгрөг буюу 33.3 хувь: Үндэсний баялгийн санд төвлөрүүлэхээр төлөвлөсөн хуримтлал.

Энэ хуваарилалт нь иргэдэд ногдол ашгийг шууд бэлнээр тараах бус, нийтийн зориулалттай хөрөнгө оруулалт болон үндэсний хуримтлалд чиглүүлэх хувилбар юм. Гэхдээ энэ нь одоогоор эцэслэн батлагдсан зарцуулалтын төлөвлөгөө биш.

Хөрөнгө оруулалтын урьдчилсан задаргаа

Засгийн газрын төсвийн төсөлтэй холбоотой танилцуулгыг эш татсан Bloomberg TV Mongolia-ийн мэдээллээр, хоёр их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын хэсгийг дараах чиглэлүүдэд хуваарилахаар санал болгожээ.

Эх сурвалж: Bloomberg TV Mongolia, 2026 оны аравдугаар сарын 14.

Энд нэг чухал зүйл бий. Дээрх дөрвөн чиглэлийн нийлбэр 1.6154 их наяд төгрөг болж байгаа тул хоёр их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын хэсгийн үлдсэн 384.6 тэрбум төгрөгийн зарцуулалт энэ мэдээлэлд бүрэн тайлбарлагдаагүй байна. Иймээс нийт хуваарилалтыг эцэслэн тогтоосон гэж үзэх боломжгүй.

Ногдол ашгийн бодит хэмжээ баталгаажсан уу?

Одоогоор 3 их наяд төгрөгийг 2027 онд авах орлого гэж тооцсон боловч энэ нь "Оюу толгой" ХХК-аас албан ёсоор баталгаажуулсан, аль хэдийн олгогдсон мөнгө гэсэн үг биш юм.

Ногдол ашиг бодитоор хуваарилагдах эсэх, хэмжээ нь хэд байх, ямар хугацаанд улсын төсөвт төвлөрөх нь компанийн санхүүгийн үр дүн, холбогдох компанийн шийдвэр болон талуудын гэрээ, хууль эрх зүйн нөхцөлөөс хамаарна. Bloomberg TV Mongolia-ийн аравдугаар сарын 14-ний мэдээлэлд ч ногдол ашгийн дүн хараахан баталгаажаагүйг онцолжээ.

Оюу толгойн өгөөжийг Монгол Улсад нэмэгдүүлэх асуудал нь зөвхөн энэ удаагийн төсвийн хэлэлцүүлгээр эхэлсэн сэдэв биш. Засгийн газар 2026 оны гуравдугаар сарын 9-нд төслөөс Монгол Улсад ногдох өгөөжийг 60 хувиас дээш нэмэгдүүлэх, хувь нийлүүлэгчийн зээлийн хүү болон менежментийн төлбөрийг бууруулах, ногдол ашгийн асуудлыг шийдвэрлэх зэрэг шаардлага тавьж байгаагаа мэдээлсэн. Энэ нь төслийн өгөөжийг нэмэгдүүлэх талаар талуудын хэлэлцээ үргэлжилж ирснийг харуулна.

Эх сурвалж: Монгол Улсын Засгийн газар, 2026 оны гуравдугаар сарын 9.

Иргэдэд ямар нөлөө үзүүлж болох вэ?

Ногдол ашгийн орлогыг нийтийн зориулалттай хөрөнгө оруулалтад чиглүүлэх нь иргэдэд шууд мөнгө тараахаас өөр төрлийн өгөөж бий болгох боломжтой.

Нэгдүгээрт, эрчим хүчний найдвартай байдал. Цахилгаан станцуудын шинэчлэл, шинэ эх үүсвэрийн бүтээн байгуулалт амжилттай хэрэгжвэл цахилгаан хангамжийн найдвартай байдлыг сайжруулах, үйлдвэрлэл болон бизнесийн тасалдлын эрсдэлийг бууруулахад хувь нэмэр оруулж болно. Гэхдээ үр дүн нь төслийн сонголт, хэрэгжилтийн хугацаа, өртөг болон ашиглалтад орох нөхцөлөөс хамаарна.

Хоёрдугаарт, боловсрол ба хөдөлмөрийн бүтээмж. Боловсролын хөрөнгө оруулалт нь сургалтын орчин, боловсролын хүртээмж, хүний нөөцийн ур чадварыг сайжруулах боломжтой. Харин хөрөнгө оруулалтыг ямар сургууль, ямар хөтөлбөрт зарцуулах нь бодит үр өгөөжийг тодорхойлох гол хүчин зүйл болно.

Гуравдугаарт, экспорт ба үйлдвэрлэл. Боомтын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх нь уул уурхай болон бусад экспортын бүтээгдэхүүний тээвэрлэлтийг сайжруулах боломжтой. Хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлд чиглэсэн санхүүжилт нь дотоодын нийлүүлэлт, боловсруулах үйлдвэрлэлийг дэмжих боломжтой ч үр дүн нь хөрөнгө оруулалтын чанар, зах зээлийн эрэлтээс шалтгаална.

Дөрөвдүгээрт, ирээдүйн хуримтлал. Нэг их наяд төгрөгийг Үндэсний баялгийн санд төвлөрүүлэх хувилбар нь уул уурхайн орлогын тодорхой хэсгийг урт хугацааны хуримтлал болгон үлдээх зорилготой. Гэхдээ сангийн хөрөнгийг хэрхэн удирдах, зарцуулах болон ирээдүйн өгөөжийг хэрхэн хэмжих нь ил тод байх шаардлагатай.

Шууд мөнгө тараах хувилбар байгаа юу?

Засгийн газрын танилцуулсан одоогийн хувилбарт иргэдэд ногдол ашгийг шууд бэлнээр тараахаар тусгаагүй байна. Bloomberg TV Mongolia-ийн мэдээлэлд ногдол ашгийг бэлнээр олгох эрх зүйн зохицуулалт байхгүй тул нэг их наяд төгрөгийг иргэдийн хуримтлалын санд төвлөрүүлэх саналтай байгааг дурджээ.

Энд хоёр ойлголтыг ялгах шаардлагатай. Иргэдийн хуримтлалын санд мөнгө төвлөрүүлэх нь иргэн бүрийн дансанд тухайн мөнгийг шууд шилжүүлсэнтэй адил биш. Иргэн бүрийн хүртэх өгөөж, сангийн хөрөнгийг эзэмших болон ашиглах нөхцөл нь хууль, сангийн дүрэм, хуваарилалтын механизмаар тодорхойлогдох ёстой.

Одоогоор иргэн бүрд хэдэн төгрөг ногдох, мөнгийг хэзээ олгох, иргэдийн хуримтлалын сангийн хөрөнгийг ямар нөхцөлөөр ашиглуулах талаар эцэслэн батлагдсан мэдээлэл алга.

Дүгнэлт

Оюу толгойн ногдол ашгийн орлогыг хэрхэн зарцуулах тухай хэлэлцүүлэг нь Монгол Улсын уул уурхайн баялгийн өгөөжийг төсвийн хөрөнгө оруулалт, ирээдүйн хуримтлалтай хэрхэн уялдуулах вэ гэсэн бодлогын асуудал юм.

Одоогийн санал болгож буй хувилбар нь эрчим хүч, боловсрол, экспортын дэд бүтэц болон хөдөө аж ахуйд хөрөнгө оруулж, нэг их наяд төгрөгийг Үндэсний баялгийн санд төвлөрүүлэхэд чиглэж байна. Гэхдээ 3 их наяд төгрөгийн ногдол ашиг бодитоор баталгаажих эсэх, хөрөнгө оруулалтын эцсийн задаргаа ямар байх, иргэдийн санал шийдвэрт хэрхэн нөлөөлөх нь хараахан тодорхой болоогүй.

Иймээс уг асуудлыг зөвхөн "иргэдэд ногдол ашиг өгөх" тухай бус, уул уурхайн орлогыг өнөөгийн хэрэгцээ болон урт хугацааны хөгжилд хэрхэн хуваарилах тухай төсөв, хөрөнгө оруулалт, баялгийн сангийн бодлогын хүрээнд авч үзэх нь зүйтэй.