COP31: Уур амьсгалын амлалтыг бодит ажил болгох асуудалд дэлхий дахин анхаарлаа хандуулна

АНТАЛЬЯ, ТУРК УЛС — НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай суурь конвенцын талуудын 31 дүгээр бага хурал буюу COP31 арваннэгдүгээр сарын 9–20-ны өдрүүдэд Туркийн Анталья хотод болно. Энэ удаагийн хурлаар уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх өмнөх амлалтуудыг бодит ажил болгох, хөгжиж буй орнуудын уур амьсгалын санхүүжилтийг нэмэгдүүлэх, цэвэр эрчим хүчний шилжилтийг хурдасгах, байгалийн гамшигт дасан зохицох асуудлыг голлон хэлэлцэхээр байна.

Дэлхийн улс орнуудын Засгийн газрын төлөөлөгчид, олон улсын байгууллага, бизнесийн салбар, эрдэмтэн судлаачид болон иргэний нийгмийн төлөөлөгчдийг нэгтгэдэг COP31 нь Парисын хэлэлцээрийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэх дараагийн чухал уулзалт болох юм.

НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай суурь конвенцын мэдээллээр энэ удаагийн бага хурал арваннэгдүгээр сарын 9–20-нд Анталья хотын Expo Center-т зохион байгуулагдах бөгөөд дэлхийн удирдагчдын дээд хэмжээний уулзалт арваннэгдүгээр сарын 11–12-нд болохоор товлогджээ.

Амлалтаас хэрэгжилт рүү шилжихийг уриалж байна

Уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг олон улсын хамтын ажиллагаанд сүүлийн жилүүдэд томоохон ахиц гарсан ч бодит үр дүнг нэмэгдүүлэх шаардлага хэвээр байна.

COP31-ийн үндсэн зорилго нь улс орнуудын өмнө нь хүлээсэн амлалтыг хэрэгжүүлэхэд чиглэж байна. Үүнд хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах, эрчим хүчний шилжилтийг хурдасгах, үер, ган, цөлжилт зэрэг уур амьсгалын эрсдэлд дасан зохицох, хөгжиж буй орнуудын санхүүжилтийг нэмэгдүүлэх асуудал багтаж байна.

НҮБ-ын мэдээлэлд уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг бууруулахад чиглэсэн олон улсын хамтын ажиллагаа тодорхой ахиц гаргасан ч дэлхийн дулаарлын эрсдэлийг хязгаарлахын тулд илүү хурдан, өргөн хүрээтэй арга хэмжээ шаардлагатай байгааг онцолжээ.

Монгол Улсын хувьд уур амьсгалын өөрчлөлт эдийн засаг, амьжиргааны асуудал болж байна

Монгол Улс уур амьсгалын өөрчлөлтөд өртөмтгий орнуудын нэг бөгөөд түүний нөлөө мал аж ахуй, усны нөөц, газар тариалан, байгалийн экосистем болон хүн амын амьжиргаанд мэдэгдэхүйц нөлөөлж байна.

НҮБ-ын Европын эдийн засгийн комиссоос 2026 оны наймдугаар сарын 26-нд танилцуулсан Монгол Улсын байгаль орчны хоёр дахь гүйцэтгэлийн үнэлгээнд нийт бэлчээрийн 70 орчим хувь доройтолд өртсөн гэж дурджээ. Үүнд малын тоо толгойн өсөлт, бэлчээрийн зохицуулалтын сул байдал, газрын ашиглалт, уур амьсгалын өөрчлөлт зэрэг хүчин зүйл нөлөөлж байгааг тайланд онцолсон байна.

Мөн 2023–2024 оны зудын улмаас Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэрийн ойролцоогоор 90 хувьд нөлөөлж, 8.1 сая толгой мал хорогдсон нь тухайн үеийн нийт мал сүргийн 12.5 хувьтай тэнцэж байжээ. Бараг 5,000 малчин өрх мал сүргийнхээ 70-аас дээш хувийг алдсан байна.

Эдгээр тоо баримт нь уур амьсгалын өөрчлөлт Монгол Улсын хувьд зөвхөн байгаль орчны асуудал биш, харин хүнсний аюулгүй байдал, орон нутгийн эдийн засаг, малчдын орлого, нийгмийн тогтвортой байдалтай шууд холбоотойг харуулж байна.

Монгол Улсын 14.84 тэрбум ам.долларын уур амьсгалын санхүүжилтийн хэрэгцээ

Монгол Улс Парисын хэлэлцээрийн хүрээнд хүлээсэн үүргээ хэрэгжүүлэх зорилгоор Үндэсний тодорхойлсон хувь нэмрийн гурав дахь хувилбар буюу NDC 3.0 баримт бичгээ 2025 оны есдүгээр сарын 24-нд НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай суурь конвенцод хүргүүлжээ.

Уг баримт бичигт 2035 он гэхэд хүлэмжийн хийн ялгарлыг ердийн хөгжлийн хувилбараас 30.3 хувиар бууруулах зорилт тусгасан байна. Энэ нь өмнөх NDC 2.0 хувилбарын 2030 он хүртэлх 22.7 хувийн зорилтоос илүү өндөр амбицтай зорилт юм.

NDC 3.0 баримт бичигт тусгаснаар 2025–2035 оны хугацаанд зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд нийт 14.84 тэрбум ам.долларын санхүүжилтийн хэрэгцээ урьдчилсан байдлаар тооцоологджээ. Үүнээс:

• 9.64 тэрбум ам.доллар нь хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах арга хэмжээнд;
• 5.2 тэрбум ам.доллар нь уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох арга хэмжээнд шаардлагатай гэж тооцсон байна.

Дасан зохицох арга хэмжээний санхүүжилтийн 66 орчим хувь нь олон улсын дэмжлэг, санхүүжилтээс хамаарахаар тусгагджээ. Ялангуяа усны нөөцийн менежмент, эрүүл мэнд, байгалийн гамшгийн эрсдэлийг бууруулах чиглэлд гадаад эх үүсвэрийн дэмжлэг чухал болохыг баримт бичигт онцолсон байна.

Энэ нь Монгол Улсын уур амьсгалын зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд дотоодын төсвөөс гадна олон улсын санхүүжилт, технологийн шилжилт, хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт чухал үүрэгтэйг харуулж байна.

COP31 Монголд ямар боломж авчрах вэ?

COP31 нь Монгол Улсад уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг олон улсын түвшинд таниулах, санхүүжилт болон технологийн хамтын ажиллагааны боломжийг судлах чухал талбар юм.

Монголын хувьд дараах чиглэлүүд олон улсын түншлэл, санхүүжилтийн хүрээнд онцгой ач холбогдолтой байж болно. Үүнд:

1. Бэлчээрийн доройтлыг бууруулах: Бэлчээрийн менежмент, газрын нөхөн сэргээлт, малын тоо толгойг бэлчээрийн даацтай уялдуулах шийдлүүд.
2. Усны нөөцийн хамгаалалт: Говийн бүсийн усны хомсдол, газрын доорх усны нөөцийн зохистой ашиглалт, хур тунадасны усыг хуримтлуулах технологи.
3. Сэргээгдэх эрчим хүч: Нар, салхины эрчим хүчний эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх, эрчим хүчний системийн үр ашгийг сайжруулах.
4. Гамшгийн эрсдэлийн удирдлага: Зуд, ган, үер зэрэг эрсдэлийг эрт илрүүлэх систем, мэдээллийн хүртээмжийг сайжруулах.

Эдгээр нь Монгол Улсын NDC 3.0 баримт бичигт тусгасан зорилт, арга хэмжээтэй нийцэж байгаа бөгөөд олон улсын хамтын ажиллагаагаар бодит төсөл болгон хэрэгжүүлэх боломжтой чиглэлүүд юм.

Уур амьсгалын санхүүжилт бодит үр дүнд хүрэх эсэх нь чухал

Уур амьсгалын олон улсын бага хурлуудаар санхүүжилт, зорилт, амлалт ихэвчлэн яригддаг ч тэдгээрийг бодит төсөл, орон нутгийн амьжиргаанд үр өгөөжтэй ажил болгон хэрэгжүүлэх нь хамгийн чухал сорилт хэвээр байна.

Монгол Улсын хувьд уур амьсгалын санхүүжилтийг зөвхөн эрчим хүчний томоохон төслүүдэд бус, малчдын амьжиргаа, усны хүртээмж, бэлчээрийн нөхөн сэргээлт, гамшгийн эрсдэлийг бууруулах зэрэг иргэдийн өдөр тутмын амьдралд шууд нөлөөлөх салбарт чиглүүлэх шаардлагатай.

COP31-ийн үеэр улс орнуудын гаргах шийдвэр, хамтын ажиллагааны шинэ санаачилгууд нь Монгол Улсын хувьд уур амьсгалын амлалтаа хэрэгжүүлэх, санхүүжилтийн эх үүсвэрээ төрөлжүүлэх, байгаль орчны тогтвортой хөгжлийг дэмжих боломжийг тодорхойлох юм.