Монгол, БНСУ CEPA хэлэлцээрийг зарчмын хувьд тохиролцож, 2030 он гэхэд худалдааг 1 тэрбум ам.долларт хүргэнэ
Хоёр тал CEPA хэлэлцээрийн үндсэн нөхцөлүүдийг зарчмын хувьд тохиролцож, стратегийн ашигт малтмал, хөрөнгө оруулалт, ложистикийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхээр болжээ.
УЛААНБААТАР — Монгол Улс болон БНСУ хоёр талын худалдааны хэмжээг 2030 он гэхэд нэг тэрбум ам.долларт хүргэх зорилт тавьж, эдийн засгийн харилцаагаа шинэ шатанд гаргахаар тохиролцжээ. Хоёр улсын харилцааны гол шинэ алхам нь өргөн хүрээтэй эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр буюу CEPA-г зарчмын хувьд тохиролцсон явдал бөгөөд энэ нь зөвхөн барааны худалдаа бус, стратегийн ашигт малтмал, хөрөнгө оруулалт, ложистик, дижитал худалдаа зэрэг салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх боломж нээж байна.
2026 оны долдугаар сарын 9-нд Монгол Улсад хийсэн төрийн айлчлалынхаа үеэр БНСУ-ын Ерөнхийлөгч И Жэ Мён Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхтэй уулзаж, хоёр улсын харилцааг "Алтан үе"-д хүргэх хамтын зорилтыг баталгаажуулсан юм.
Дээд хэмжээний уулзалтын дараах мэдэгдэлд хоёр улсын худалдаа, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхийн зэрэгцээ 2030 он гэхэд хоёр талын худалдааны эргэлтийг нэг тэрбум ам.долларт хүргэх зорилт дэвшүүлснийг дурджээ.
CEPA хэлэлцээрийн гол ач холбогдол
Хоёр улсын эдийн засгийн харилцаанд гарсан гол ахиц нь CEPA хэлэлцээрийн үндсэн нөхцөлүүдийг зарчмын хувьд тохиролцсон явдал юм.
БНСУ-ын Худалдаа, аж үйлдвэр, эрчим хүчний яамны мэдээллээр Монгол, Солонгосын CEPA хэлэлцээрийн яриа хэлэлцээ 2023 оны арванхоёрдугаар сард эхэлсэн бөгөөд бараа бүтээгдэхүүний зах зээлийн нээлт, гарал үүслийн дүрэм зэрэг үндсэн асуудлаар тохиролцоонд хүрчээ. Хоёр тал зарим техникийн асуудлыг ажлын түвшинд үргэлжлүүлэн шийдвэрлэхээр болсон байна.
Хэлэлцээрийн хүрээнд хоёр улс бараа бүтээгдэхүүний импортын 90-ээс дээш хувьд зах зээлээ нээх өндөр түвшний либералчлал хийхээр тохиролцсон гэж БНСУ-ын тал мэдээлжээ.
Тухайлбал, БНСУ Монгол Улсаас импортлох зэс болон газрын ховор элемент зэрэг ашигт малтмалын 2–5 хувийн гаалийн тарифыг бууруулах буюу тэглэхээр төлөвлөсөн байна. Харин Монгол Улс БНСУ-аас импортлох гоо сайхны бүтээгдэхүүн, бэлэн гоймон, далайн байцаа зэрэг зарим бүтээгдэхүүний тарифыг үе шаттай бууруулах нөхцөл тусгажээ.
Энэ нь хоёр улсын худалдааны бүтцийг өргөжүүлэхээс гадна Монголын уул уурхайн бүтээгдэхүүнийг Солонгосын үйлдвэрлэл, технологийн нийлүүлэлтийн сүлжээнд холбох боломжтой юм.
Стратегийн ашигт малтмал хамтын ажиллагааны гол чиглэл болно
Монгол Улс зэс, нүүрс, алт зэрэг уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортоос ихээхэн хамааралтай эдийн засагтай. Харин дэлхийн улс орнууд эрчим хүчний шилжилт, цахилгаан автомашин, батерей, хагас дамжуулагчийн үйлдвэрлэлээ өргөжүүлэхийн хэрээр зэс болон газрын ховор элемент зэрэг стратегийн түүхий эдийн эрэлт нэмэгдэж байна.
БНСУ-ын хувьд эдгээр түүхий эд нь үйлдвэрлэлийн нийлүүлэлтийн сүлжээгээ тогтвортой байлгахад чухал ач холбогдолтой. Тиймээс Монгол Улстай хийх эдийн засгийн хамтын ажиллагаа нь зөвхөн түүхий эд худалдан авах харилцаанаас давж, боловсруулах үйлдвэрлэл, технологи, хөрөнгө оруулалт, нийлүүлэлтийн сүлжээний хамтын ажиллагаа руу өргөжих боломжтой.
Хоёр улсын хамтарсан мэдэгдэлд эдийн засаг, худалдаанаас гадна хиймэл оюун ухаан, дижитал шилжилт, шинжлэх ухаан, технологи, ложистик, дэд бүтэц, хөдөө аж ахуй, мал аж ахуй, эрүүл мэндийн салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхээр тусгасан байна.
Монголын экспортлогчдод шинэ боломж нээгдэх үү?
CEPA хэлэлцээр хэрэгжиж эхэлснээр Монголын экспортлогчдод БНСУ-ын зах зээлд нэвтрэх тарифын нөхцөл сайжрах боломжтой. Ялангуяа уул уурхайн түүхий эдээс гадна мал аж ахуйн гаралтай бүтээгдэхүүн, ноолуур, ноос, арьс шир, хүнсний бүтээгдэхүүний экспортын боломжийг судлах шаардлагатай.
Гэхдээ тариф буурах нь экспорт автоматаар өснө гэсэн үг биш юм. Бүтээгдэхүүний чанар, гарал үүслийн гэрчилгээ, эрүүл ахуйн болон техникийн шаардлага, тогтвортой нийлүүлэлт, тээвэр ложистик зэрэг хүчин зүйл зах зээлд нэвтрэх бодит боломжийг тодорхойлно.
Мөн Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй Солонгосын жижиглэн худалдаа, үйлчилгээний компаниудын сүлжээ нь хоёр улсын худалдааны харилцаанд чухал үүрэгтэй. БНСУ-ын Худалдаа, аж үйлдвэр, эрчим хүчний яамны мэдээлэлд Монголд CU, GS25 зэрэг сүлжээ дэлгүүрүүд үйл ажиллагаа явуулж буйг дурдсан бөгөөд хоёр улс түгээлт, ложистикийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх санамж бичиг байгуулжээ.
Хэлэлцээр хэрэгжих хүртэлх дараагийн алхмууд чухал
CEPA-ийн зарчмын тохиролцоо нь эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд чухал ахиц боловч хэлэлцээр хүчин төгөлдөр болсон гэсэн үг биш юм. Хоёр тал техникийн асуудлаа эцэслэн шийдвэрлэж, холбогдох баримт бичгийг баталгаажуулан, гарын үсэг зурах болон дотоодын хууль тогтоомжийн дагуу соёрхон батлах шаардлагатай.
Иймээс 2030 он гэхэд худалдааны хэмжээг нэг тэрбум ам.долларт хүргэх зорилт нь бодит үр дүнд хүрэхийн тулд зөвхөн тарифын хөнгөлөлт бус, экспортын бүтээгдэхүүний төрөлжилт, хөрөнгө оруулалт, үйлдвэрлэлийн хамтын ажиллагаа, тээврийн дэд бүтцийн хөгжлөөр дэмжигдэх ёстой.
Монгол, Өмнөд Солонгосын эдийн засгийн харилцаа шинэ шатанд гарч буй энэ үед хоёр талын хувьд хамгийн чухал асуудал нь харилцан ашигтай түншлэлийг бодит худалдаа, үйлдвэрлэл, ажлын байр, технологийн шилжилт болгон хувиргах явдал болж байна.