Монгол Улс ногоон хиймэл оюуны дэд бүтцийн бүс нутгийн төв болох зорилт дэвшүүлэв

УЛААНБААТАР / 2026 оны 11 дүгээр сарын 3. Монгол Улс хиймэл оюун ухаан (AI), өндөр хүчин чадлын тооцоолол болон өгөгдөл хадгалах үйлчилгээний дэлхийн зах зээлд байр сууриа нэмэгдүүлэх зорилгоор "Ногоон хиймэл оюун дата төв" санаачилгыг танилцуулж, олон улсын байгууллага, хөрөнгө оруулагчидтай нийт 863 мегаваттын хүчин чадал бүхий төслийн багцын хүрээнд хамтын ажиллагааны 10 санамж бичиг байгуулжээ.

Энэхүү санаачилгыг НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал (UNCCD COP17)-ын үеэр 2026 оны наймдугаар сарын 26-нд танилцуулсан байна. Арга хэмжээнд АНУ, БНХАУ, Япон, БНСУ, Сингапурын байгууллага, хувийн хэвшлийн төлөөлөл болон Азийн хөгжлийн банк оролцжээ.

Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яамны мэдээлснээр, санамж бичгүүд нь ногоон дата төв, сэргээгдэх эрчим хүч, хиймэл оюуны дэд бүтэц, дижитал шилжилт, судалгаа, технологийн хөгжлийн чиглэлд хамтран ажиллах үндэс болох юм.

Монгол Улс уг санаачилгад газар нутгийн өргөн уудам байдал, сэрүүн хуурай уур амьсгал, нар болон салхины эрчим хүчний нөөцөө гол давуу тал болгон танилцуулжээ. Дата төвүүд нь серверийн тоног төхөөрөмжийг тасралтгүй хөргөх их хэмжээний эрчим хүч шаарддаг тул байгалийн сэрүүн уур амьсгал нь хөргөлтийн зардлыг бууруулах боломжтой. Харин сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийг ашиглах нь дата төвийн нүүрстөрөгчийн ул мөрийг багасгах ач холбогдолтой.

Тус санаачилгын хүрээнд төрийн болон хувийн хэвшлийн түншлэлийг хөгжүүлэх, төрийн өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, үндэсний хиймэл оюуны бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хөгжүүлж экспортлох, өндөр хүчин чадлын тооцооллын төв байгуулах боломжийг судлахаар төлөвлөжээ.

Үүнтэй холбоотойгоор Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны яам болон ICT Group JSC хамтран ажиллах санамж бичиг байгуулсан байна. Уг хамтын ажиллагаанд үндэсний AI бүтээгдэхүүн хөгжүүлэхэд шаардлагатай тооцооллын дэд бүтэц, төрийн өгөгдөл ашиглах боломж, эрх зүйн орчин болон эрчим хүчний хэмнэлттэй дата төвийн шийдлүүд багтаж байна.

Гэсэн хэдий ч 863 МВт-ын үзүүлэлтийг ашиглалтад орсон дата төвийн хүчин чадал гэж ойлгож болохгүй. Энэ нь хамтын ажиллагааны санамж бичгүүдээр бүрдүүлсэн төслийн багцын нийт төлөвлөсөн хүчин чадал бөгөөд бодит хөрөнгө оруулалт, барилга угсралт, эрчим хүчний холболт, үйл ажиллагаанд шилжих эсэх нь дараагийн шатны шийдвэр, санхүүжилтээс хамаарна.

Монгол Улсын хувьд энэ санаачилга нь уул уурхай, түүхий эдийн экспортоос гадна мэдээлэл, тооцоолол, дижитал үйлчилгээний салбарт шинэ эдийн засгийн боломж бий болгох зорилготойгоороо онцлог юм. Гэхдээ дата төвүүдийг тогтвортой хөгжүүлэхийн тулд найдвартай цахилгаан хангамж, өндөр хурдны олон улсын сүлжээ, усны хэрэглээний зохистой шийдэл, мэдээллийн аюулгүй байдал, хөрөнгө оруулалтын тогтвортой орчныг бүрдүүлэх шаардлагатай.

Хэрэв төлөвлөсөн төслүүд үе шаттай хэрэгжвэл Монгол Улс бүс нутгийн дижитал дэд бүтцийн сүлжээнд оролцох, технологийн хөрөнгө оруулалт татах, үндэсний инженер, мэдээллийн технологийн мэргэжилтнүүдийн ур чадварыг хөгжүүлэх боломжтой.