2027 ОНЫ ТӨСӨВ БА ЗАСГИЙН ГАЗАРТ ИТГЭЛ ҮЗҮҮЛЭХ АСУУДАЛ ПАРЛАМЕНТЫН МАРГААНЫ ТӨВ БОЛОВ

УЛААНБААТАР — Монгол Улсын 2027 оны төсвийн төсөл болон Ерөнхий сайд Н.Учралын тэргүүлж буй Засгийн газарт итгэл үзүүлэх эсэх асуудал намрын улс төрийн хэлэлцүүлгийн чухал сэдэв болоод байна. Төсвийн зарлага, хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөө, төсвийн хүрээний хязгаарыг мөрдөх асуудлаар эрх баригчид болон сөрөг хүчний байр суурь зөрж байгаа нь ирэх оны санхүүгийн бодлогоос гадна Засгийн газрын улс төрийн тогтвортой байдалд анхаарал хандуулахад хүргэж байна.

Төсвийн хэмжээ ба санхүүгийн сахилга бат

Засгийн газар 2027 оны улсын төсвийн төслийг 2026 оны наймдугаар сарын 31-нд УИХ-д өргөн мэдүүлсэн. Хуулийн төслийн баримт бичигт улсын төсвөөс 2027 онд зарцуулах зардлыг 31.93 их наяд төгрөг, улсын төсвийн хөрөнгөөр санхүүжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг 5.77 их наяд төгрөгөөр тусгажээ. Эдгээр нь төсвийн төслийн үзүүлэлт бөгөөд парламентын хэлэлцүүлгээр өөрчлөгдөх боломжтой.

Төсвийн төслийг хэлэлцэхэд зарлагын хэмжээнээс гадна орлогын бодитой тооцоо, уул уурхайн орлогоос хамаарах байдал, алдагдлын санхүүжилт болон хөрөнгө оруулалтын өгөөж чухал ач холбогдолтой. Ялангуяа уул уурхайн түүхий эдийн үнэ, экспортын хэмжээ өөрчлөгдөхөд төсвийн орлого хэлбэлзэх эрсдэлтэй тул зарлагын төлөвлөгөөг эдийн засгийн бодит нөхцөлтэй нийцүүлэх шаардлага үүсдэг.

Төсвийн хүрээний хязгаарын асуудлаар байр суурь зөрөв

2026 оны есдүгээр сарын 15-нд нийтлэгдсэн ярилцлагадаа УИХ-ын гишүүн Ө.Шижир 2027 оны төсвийн зарлагын хэмжээг шүүмжилж, 2026 оны тавдугаар сард баталсан төсвийн хүрээний мэдэгдэлд 2027 оны зарлагын дээд хязгаарыг 36.5 их наяд төгрөгөөр тогтоосон атлаа Засгийн газар 42 их наяд төгрөгийн зарлагатай төсөв өргөн барьж байна гэж мэдэгдсэн юм.

Энэ нь сөрөг хүчний гишүүний байр суурь бөгөөд төсвийн үзүүлэлтүүдийг харьцуулахдаа улсын төсөв болон нэгдсэн төсвийн хамрах хүрээг ялгах шаардлагатай. Иймээс дээрх зөрүүг эцэслэн дүгнэхийн тулд төсвийн холбогдох баримт бичиг, тооцоолол болон Засгийн газрын тайлбарыг хамтад нь авч үзэх нь зүйтэй.

Төсвийн хүрээний мэдэгдэлд 2027 оны эдийн засгийн бодит өсөлтийг 5.8 хувь, хэрэглээний үнийн өсөлтийг 7.0 хувь байхаар төсөөлсөн байна. Эдгээр нь төсөв боловсруулах үеийн макро эдийн засгийн таамаглал болохоос баталгаатай үр дүн биш юм.

Засгийн газарт итгэл үзүүлэх асуудал

Төсвийн маргаан Засгийн газрын улс төрийн хариуцлагын асуудалтай мөн холбогдсон. Ардчилсан намын улс төрийн зөвлөл 2026 оны есдүгээр сарын 14-нд хуралдаж, Ерөнхий сайд Н.Учралын Засгийн газар болон 2026 оны төсвийн тодотголын асуудлыг хэлэлцсэн байна. Намын дарга О.Цогтгэрэл Ерөнхий сайдыг өөртөө итгэл үзүүлэх асуудлыг УИХ-д оруулахыг шаардах чиглэл өгснөө мэдэгдсэн юм.

Энэ шаардлага нь сөрөг хүчний улс төрийн байр суурийг илэрхийлж байгаа бөгөөд Засгийн газарт итгэл үзүүлэх асуудал албан ёсоор хэлэлцэгдэж, шийдвэр гарсан гэсэн үг биш. Иймд улс төрийн шаардлага, парламентын хэлэлцэх асуудалд албан ёсоор орсон санал, эцсийн шийдвэр гэсэн гурван үе шатыг ялгаж мэдээлэх нь чухал.

Улс төрийн маргааны нөгөө талд 2026 оны төсвийн тодотголын хэлэлцүүлэг байна. iKon.mn-ий 2026 оны аравдугаар сарын 13-нд нийтэлсэн тоймд есдүгээр сарын 7-нд эхэлсэн ээлжит бус чуулганаар хэлэлцэж байсан төсвийн тодотгол тухайн үед эцэслэн батлагдаагүй, бэлтгэл шатандаа байсныг дурджээ. Энэ нь төсвийн асуудал намрын улс төрийн хэлэлцүүлэгт үргэлжлэн нөлөөлж байгааг харуулж байна.

Иргэдэд ямар нөлөө үзүүлэх вэ?

2027 оны төсвийн шийдвэр нь төрийн үйлчилгээ, нийгмийн хамгаалал, боловсрол, эрүүл мэнд, дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт болон татварын орчинд нөлөөлнө. Төсвийн төслийг танилцуулахдаа Засгийн газар тэтгэвэр, цалин, татварын ачаалал, орон сууцны хүртээмжтэй холбоотой зорилтуудаа мөн мэдэгдэж байсан. Гэхдээ эдгээр амлалтын бодит үр нөлөө нь батлагдах төсөв, санхүүжилтийн эх үүсвэр болон хэрэгжилтээс хамаарна.

Хэрэв төсвийн орлогын төсөөлөл бодит байдлаас зөрөх юм бол төлөвлөсөн зарлагыг танах, хөрөнгө оруулалтыг хойшлуулах эсвэл санхүүжилтийн нэмэлт эх үүсвэр хайх шаардлага үүсэж болно. Харин зарлагын өсөлт эдийн засгийн боломжтой нийцэж, бүтээмжтэй хөрөнгө оруулалтад чиглэвэл дунд хугацаанд эдийн засгийн идэвхийг дэмжих боломжтой. Эдгээр нь төсвийн хэрэгжилтээс хамаарах нөхцөлт үр дагавар юм.

Цаашдын анхаарах асуудал

2027 оны төсвийн хэлэлцүүлгийн явцад дараах асуудлууд чухал хэвээр байна:

• Төсвийн орлого, зарлагын тооцоо батлагдсан хүрээний мэдэгдэл болон холбогдох хууль тогтоомжтой нийцэж байгаа эсэх.
• Хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн эрэмбэ, хэрэгжилтийн хугацаа, санхүүжилтийн баталгаатай эх үүсвэр.
• Уул уурхайн орлогын хэлбэлзэл болон төсвийн эрсдэлийг хэрхэн тооцсон байдал.
• Засгийн газарт итгэл үзүүлэх асуудлыг парламентын дэгийн дагуу албан ёсоор хэлэлцэх эсэх.
• Төсвийн шийдвэр иргэдийн орлого, төрийн үйлчилгээ, бизнесийн орчинд ямар бодит нөлөө үзүүлэх нь.

Дүгнэлт: 2027 оны төсөв нь зөвхөн ирэх жилийн орлого, зарлагын төлөвлөгөө бус, төсвийн сахилга бат, эдийн засгийн бодлогын чиглэл болон Засгийн газрын улс төрийн хариуцлагыг зэрэг хөндөж буй асуудал юм. Төсвийн төслийн эцсийн хэлэлцүүлэг, Засгийн газарт итгэл үзүүлэх тухай албан ёсны шийдвэр болон батлагдсан төсвийн тоон үзүүлэлтүүдийг ялган ажиглах нь үйл явдлын бодит өрнөлийг үнэлэхэд чухал ач холбогдолтой.